Khắc laser, ép kim và dập nổi chỉ hiểu một điều: chỗ nào có tác động, chỗ nào không. Vì vậy file logo gửi cho ba kỹ thuật này phải là bản một màu, nét sạch, đủ dày, không chuyển sắc, chữ đã chuyển thành nét. Gửi bản logo nhiều màu và để xưởng tự xử lý là cách nhanh nhất để nhận về những chiếc bình inox có logo mất chi tiết, hay cuốn sổ da có chữ ép nhoè.
Bài này dành cho người đặt quà kim loại, gỗ, da: bình giữ nhiệt, bút kim loại, hộp gỗ, thớt, sổ bìa da, ví, móc khoá. Bạn sẽ biết mỗi kỹ thuật "nhìn" file logo thế nào, những chi tiết hay biến mất, giới hạn của từng vật liệu, và cách duyệt mẫu khắc, mẫu ép. Phần chọn kỹ thuật nào hợp vật phẩm nào nằm ở danh mục kỹ thuật in khắc; ở đây chỉ bàn chuyện file và duyệt.
Ba kỹ thuật, một ngôn ngữ chung: đen và trắng
Máy khắc laser đọc file như một tấm bản đồ: vùng tô đặc là nơi tia laser đi qua để đốt, làm đổi màu hoặc bóc lớp bề mặt; vùng trống thì giữ nguyên. Không có khái niệm màu xanh hay màu đỏ, chỉ có khắc hoặc không khắc. Một số máy làm được nhiều mức độ đậm nhạt bằng cách đổi công suất, nhưng với logo, xưởng thường chạy một mức duy nhất cho sắc nét.
Ép kim và dập nổi dùng khuôn kim loại làm từ file của bạn. Khuôn ép kim được nung nóng, ép một lớp nhũ lên bề mặt theo đúng hình logo; khuôn dập nổi hay dập chìm ép vật liệu lõm xuống hoặc đội lên, không có màu. Khuôn được làm từ file vector một màu: phần đặc là phần nổi trên khuôn. Làm khuôn tốn công và chi phí riêng, nên file cần đúng ngay từ đầu.
Nói gọn, cả ba kỹ thuật đều cần một bản logo đen trắng, không có xám, không có dải màu. Nếu bộ nhận diện của bạn đã có bản đơn sắc chuẩn, đó là điểm xuất phát; nếu chưa, đây là lúc làm, và bài về logo đơn sắc và âm bản trong cùng danh mục hướng dẫn cách làm.
Chi tiết hay biến mất khi khắc và ép
Nét quá mảnh. Tia laser và khuôn đều có độ rộng tối thiểu. Đường viền mảnh, chân chữ nhỏ, vạch trang trí như sợi chỉ có thể không lên, hoặc lên chỗ có chỗ không. Mức tối thiểu tuỳ máy, tuỳ vật liệu, hãy hỏi xưởng con số cụ thể của họ.
Khe hở quá hẹp. Hai nét đặt quá gần nhau sẽ dính lại: trên gỗ do vệt cháy lan, trên da do vật liệu bị ép tràn, ở ép kim do nhũ bắc cầu qua khe. Lòng chữ nhỏ như "a", "e", "o" là nơi dễ bị lấp nhất.
Dải màu và bóng đổ. Khi bắt buộc khắc, phần mềm biến dải màu thành các chấm li ti; trên inox, gỗ trông lấm tấm như bẩn chứ không mềm mại như trên màn hình. Nên bỏ hẳn trong bản dùng cho khắc.
Đường viền dạng nét. Trong file, một số chi tiết được vẽ bằng đường nét có độ dày chứ không phải vùng tô. Khi xưởng đổi kích thước, độ dày nét có thể không đổi theo, làm logo lệch tỉ lệ. Nhờ người thiết kế chuyển mọi nét thành vùng tô trước khi gửi.
Các mảng chồng lên nhau. Logo dựng bằng nhiều hình chồng lên nhau trông bình thường trên giấy, nhưng máy khắc có thể khắc hai lần ở vùng chồng, làm vùng đó đậm hơn. Bản cho khắc nên được gộp thành một khối liền.
Vật liệu và điều cần lưu ý khi duyệt
Mỗi vật liệu phản ứng khác nhau với tia laser hay khuôn ép. Bảng dưới là những điều đáng hỏi, mô tả ở mức thông dụng; kết quả thật tuỳ máy và tuỳ xưởng.
| Vật liệu | Kỹ thuật hay dùng | Logo trông thế nào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Inox trần | Khắc laser | Vệt sẫm hoặc xám trên nền bạc | Độ tương phản vừa phải; logo nhỏ nên nét đậm |
| Kim loại sơn phủ | Khắc bóc lớp sơn | Lộ kim loại sáng bên dưới | Tương phản cao; dùng bản âm hay dương tuỳ màu sơn |
| Gỗ | Khắc laser | Màu cháy nâu, đậm nhạt theo thớ gỗ | Mỗi miếng gỗ ra hơi khác nhau; vân gỗ có thể cắt ngang chữ nhỏ |
| Da thật, giả da | Dập chìm, ép kim, khắc laser | Lõm xuống, ánh nhũ hoặc vệt sẫm | Bề mặt vân nhiều thì nét mảnh dễ nhoè |
| Bìa giấy cứng, bìa vải | Ép kim, dập nổi | Ánh nhũ hoặc nổi khối | Bìa vải có thớ, cần nét dày hơn bìa giấy |
Với gỗ và da, sự không đồng đều giữa các chiếc là bản chất vật liệu, không phải lỗi. Khi duyệt, hãy xem vài chiếc mẫu chứ không chỉ một, để biết mức chênh lệch bạn sẽ nhận.
Chuẩn bị bản logo cho khắc và ép
Việc này người thiết kế làm, nhưng bạn nên biết các bước để giao việc và kiểm lại:
- Bắt đầu từ bản logo đơn sắc chuẩn của công ty, không phải bản màu.
- Bỏ mọi dải màu, bóng đổ, hoạ tiết lưới; chi tiết nào không thể bỏ thì đổi thành mảng đặc.
- Chuyển chữ thành nét, chuyển mọi đường nét có độ dày thành vùng tô, gộp các hình chồng nhau thành khối liền.
- Thu logo về kích thước in thật, kiểm nét mảnh nhất và khe hẹp nhất có đạt mức xưởng yêu cầu không; nếu không, làm dày nét hoặc nới khe.
- Quyết định bản dương hay âm tuỳ vật liệu: trên kim loại sơn tối, phần khắc sẽ sáng hơn nền.
- Xuất file vector, đặt tên ghi rõ dùng cho khắc hoặc ép, lưu vào thư mục nhận diện chung.
Bản logo cho khắc và ép này thường dùng được cho nhiều đợt quà khác nhau. Làm một lần, kiểm kỹ một lần, rồi gửi kèm mọi đơn sau cho các vật phẩm kim loại, gỗ, da.
Khắc tên riêng từng người: phần dữ liệu đi kèm logo
Quà nhân viên và quà tri ân khách hàng quan trọng hay có thêm tên người nhận khắc cạnh logo: tên trên bút, trên bình, trên sổ. Khắc laser làm được việc này dễ dàng vì không cần khuôn mới cho từng tên. Nhưng chính vì dễ, lỗi chính tả trong danh sách tên sẽ được khắc vĩnh viễn lên vật phẩm.
Hãy chuẩn bị danh sách tên trong một bảng tính, mỗi người một dòng, có cột tên khắc và cột ghi chú. Thống nhất cách viết: có dấu hay không dấu, viết hoa toàn bộ hay chỉ chữ đầu, có kèm chức danh không. Tên dài cần quy ước rút gọn từ trước, vì vùng khắc có hạn. Kiểm danh sách hai lượt bởi hai người khác nhau, và nếu được, gửi cho từng bộ phận xác nhận tên của người mình.
Phông chữ dùng để khắc tên cũng cần chọn từ đầu: phông có đủ dấu tiếng Việt, đọc rõ ở cỡ nhỏ, hợp với logo. Phông của bộ nhận diện thường là lựa chọn tốt nếu công ty có quyền dùng phông đó cho mục đích này. Ngoài ra, danh sách tên là dữ liệu cá nhân: chỉ gửi xưởng những cột cần thiết, không gửi kèm số điện thoại, địa chỉ hay thông tin khác của người nhận, và nhờ xưởng xoá file sau khi xong đơn.
Ví dụ giả định: bộ quà gỗ và da cho khách hàng thân thiết
Một công ty nội thất nhỏ ở Lâm Đồng làm bộ quà cho năm mươi khách hàng thân thiết: hộp gỗ thông khắc logo trên nắp, bên trong có sổ bìa da ép kim và một chiếc bút kim loại khắc tên khách. Logo của họ là chiếc lá cách điệu với các gân lá mảnh, tên công ty bằng phông chữ có chân thanh mảnh. Đây là ví dụ giả định để minh hoạ cách một bản logo phải điều chỉnh cho từng vật liệu.
Mẫu khắc đầu tiên trên gỗ thông cho thấy các gân lá mảnh cháy liền thành một mảng, chân chữ mảnh đứt đoạn ở chỗ gặp thớ gỗ cứng. Người thiết kế làm một bản riêng cho khắc: gân lá dày gấp đôi và ít hơn, tên công ty dùng bản đậm của cùng họ phông. Trên sổ da, xưởng ép kim báo khe giữa các gân lá quá hẹp sẽ bị nhũ bắc cầu; bản dành cho khắc gỗ vừa sửa dùng được luôn cho khuôn ép. Bút kim loại thì quá nhỏ cho chiếc lá, nên chỉ khắc tên khách, logo đặt trên hộp.
Kết quả là công ty có thêm một bản logo dành riêng cho khắc và ép, được giám đốc duyệt, lưu cùng bộ nhận diện. Năm mươi tên khách được hai người kiểm chéo trước khi gửi xưởng, và có một tên sai dấu được phát hiện ở lượt kiểm thứ hai. Bài học: lỗi về file hiện ra ngay ở mẫu đầu tiên, lỗi về dữ liệu tên chỉ hiện ra khi có người đọc lại.
Duyệt mẫu khắc và mẫu ép
Mẫu thật trên đúng vật liệu là bước bắt buộc nếu bạn muốn tránh bất ngờ. Khi nhận mẫu, xem lần lượt những điểm sau:
- Nét mảnh nhất trong logo còn đủ và liền không, lòng chữ nhỏ có bị lấp không.
- Độ tương phản đủ để đọc từ khoảng cách cầm trên tay, dưới ánh đèn văn phòng lẫn ánh sáng ngoài trời.
- Với ép kim: mép nhũ gọn, không bị lem ra ngoài, không có chỗ nhũ bong hoặc thiếu.
- Với dập: độ sâu đều trên toàn logo, không chỗ sâu chỗ nông, vật liệu không bị rách quanh mép.
- Vị trí và kích thước đúng bản phối đã duyệt, đo bằng thước.
- Với tên riêng: đúng chính tả, đúng dấu, đúng cách viết hoa đã thống nhất.
Chụp ảnh mẫu đạt cạnh thước đo, ghi ngày duyệt và người duyệt. Đây là căn cứ khi nghiệm thu cả lô, và là tài liệu tham khảo quý cho lần đặt sau.
Với khuôn ép kim và dập nổi, nên hỏi xưởng có giữ khuôn lại cho đơn sau không và giữ trong bao lâu. Khuôn làm từ file đã duyệt, dùng lại được thì đơn sau vừa nhanh vừa chắc chắn giống đơn trước.
Câu hỏi thường gặp
Khắc laser lên inox có ra màu đen đậm được không?
Tuỳ loại máy và cách chạy, khắc trên inox có thể ra vệt sẫm, xám hoặc gần như trắng mờ. Nếu cần logo thật rõ, vật phẩm có lớp sơn phủ sẽ cho tương phản cao hơn. Xin mẫu thật để xem trước.
Logo của công ty có màu vàng, ép kim nhũ vàng có giống không?
Nhũ vàng là màu ánh kim, không phải màu vàng mực in. Nó gợi đúng tinh thần màu vàng nhưng sẽ không giống mã màu trên tài liệu nhận diện. Nhiều xưởng có vài sắc nhũ vàng để chọn, hãy xem mẫu thật.
Có khắc laser được logo nhiều màu không?
Khắc laser không tạo màu. Muốn logo nhiều màu trên kim loại hay gỗ, cần kỹ thuật khác như in UV, hoặc kết hợp khắc với tô màu thủ công. Bản dùng cho khắc vẫn nên là bản một màu.
Khuôn ép kim làm một lần có dùng mãi được không?
Khuôn kim loại dùng được nhiều đơn nếu bảo quản tốt và logo không đổi. Hỏi xưởng có lưu khuôn không, và nếu đổi xưởng thì có thể nhận lại khuôn không, vì khuôn làm theo đơn của bạn.
Khắc tên người nhận có cần xin phép họ không?
Khắc tên lên quà tặng thường không cần thủ tục riêng, nhưng danh sách tên là dữ liệu cá nhân. Chỉ gửi xưởng những gì cần cho việc khắc, giữ file an toàn và nhờ xưởng xoá sau khi xong.
Gỗ khắc logo mỗi chiếc đậm nhạt khác nhau có phải hàng lỗi?
Thường là do thớ và độ ẩm gỗ, không phải lỗi. Lỗi là khi logo bị mất nét, cháy lem quá mức hoặc lệch vị trí so với mẫu duyệt. Nên thoả thuận trước mức chênh lệch chấp nhận được.