Chia người nhận quà Tết thành tầng là cách để một khoản ngân sách có hạn đi đúng chỗ, và để mọi người trong công ty cùng hiểu vì sao người này nhận hộp lớn, người kia nhận hộp nhỏ. Không chia tầng thì có hai kết cục: hoặc mọi người nhận cùng một món, khiến khách hàng chiến lược nhận quà như một người mới liên hệ lần đầu; hoặc mỗi phòng tự đặt mức quà theo cảm tính, cuối mùa ngân sách vỡ mà không ai giải thích được.
Bài này đi qua các tiêu chí xếp tầng hay dùng, số tầng nên có, quy trình đề xuất và duyệt, những ca khó như đối tác vừa là khách vừa là nhà cung cấp, và cách giữ sự kín đáo để việc phân tầng không thành chuyện so bì. Việc chọn món cụ thể cho từng tầng được bàn ở bài riêng trong chuyên mục.
Phân tầng để làm gì, và không nên dùng nó để làm gì
Mục đích của phân tầng là khớp mức đầu tư quà với mức quan trọng của mối quan hệ đối với công ty. Một khách hàng mang lại phần lớn doanh thu, một nhà cung cấp mà nếu họ chậm hàng thì cả dây chuyền dừng, một đối tác đã gắn bó nhiều năm: những quan hệ đó xứng đáng nhận sự chăm chút nhiều hơn. Phân tầng cũng giúp kế hoạch sản xuất đơn giản hơn: thay vì hàng chục loại quà, bạn chỉ có ba hoặc bốn bộ cố định.
Nhưng phân tầng không phải bảng xếp hạng con người. Nó là cách tổ chức ngân sách, không phải lời nhận xét về giá trị của ai. Vì vậy mã tầng chỉ nên nằm trong sổ nội bộ, không ghi trên hộp, không nhắc trong thư chúc, không để người nhận hay nhân viên ngoài nhóm phụ trách nhìn thấy. Một hộp quà tới tay khách mà có dán chữ "tầng ba" là một lỗi vận hành đáng tiếc, dù chỉ là nhãn kho quên bóc.
Cũng không nên dùng phân tầng thay cho việc ứng xử với người có chức vụ trong cơ quan nhà nước. Với nhóm này, chương trình cần tuân thủ pháp luật về phòng, chống tham nhũng và quy định của nơi nhận; đó là chuyện tuân thủ, không phải chuyện chọn tầng nào. Nhiều doanh nghiệp đơn giản là gửi thiệp chúc Tết thay cho quà với nhóm này.
Các tiêu chí xếp tầng hay dùng
Mỗi công ty chọn hai đến bốn tiêu chí phù hợp với mô hình kinh doanh của mình. Dùng quá nhiều tiêu chí cùng lúc khiến việc xếp tầng trở nên rối và dễ tranh cãi.
| Tiêu chí | Đo bằng gì | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|
| Giá trị giao dịch | Doanh số hoặc giá trị mua trong năm, chia theo khoảng | Dễ đo nhưng bỏ sót những quan hệ ít tiền mà quan trọng, như người giới thiệu khách |
| Độ gắn bó | Số năm hợp tác liên tục | Phù hợp để ghi nhận đối tác lâu năm, kể cả khi doanh số năm nay giảm |
| Tầm ảnh hưởng chiến lược | Đánh giá của ban giám đốc về vai trò của quan hệ trong kế hoạch năm tới | Cần người duyệt cấp cao, tránh để mỗi nhân viên tự cho điểm |
| Vai trò của người nhận | Người quyết định, người sử dụng, người điều phối | Người điều phối hằng ngày như kế toán bên đối tác, thủ kho, thường bị quên mà lại rất đáng nhớ |
| Nhóm nội bộ | Nhân viên chính thức, cộng tác viên, người đã nghỉ hưu | Quà nhân viên nên tách hẳn khỏi hệ tầng khách hàng, xét theo chính sách nhân sự |
Một mẹo hữu ích là để tiêu chí định lượng quyết định tầng mặc định, rồi cho phép người phụ trách đề xuất nâng hoặc hạ một tầng kèm lý do viết ra. Như vậy vừa có cơ sở khách quan, vừa không bỏ sót những quan hệ mà con số không phản ánh hết.
Ba, bốn hay năm tầng: chọn số tầng thế nào
Ba tầng là mức phổ biến và dễ quản lý. Một tầng cho nhóm quan hệ chiến lược, một tầng cho phần lớn khách hàng và đối tác thường xuyên, một tầng cho người nhận rộng như khách hàng nhỏ, cộng tác viên, người hỗ trợ. Ba bộ quà là con số xưởng dễ sản xuất và nhóm đóng gói dễ phân biệt.
Thêm tầng đặc biệt cho số rất ít người. Một vài công ty có tầng trên cùng chỉ vài người nhận, thường là quà do ban giám đốc trực tiếp chọn và trao tay. Tầng này nên tách hẳn khỏi quy trình sản xuất hàng loạt, để không làm phức tạp đơn với xưởng.
Tầng nhân viên đi riêng. Quà nhân viên thường cùng một mức cho mọi người, hoặc chia theo thâm niên theo chính sách đã công bố. Đừng trộn nhân viên vào thang tầng của khách hàng, vì lý do và cách trao hoàn toàn khác.
Nhiều hơn năm tầng thường là dấu hiệu chưa thống nhất tiêu chí. Khi danh sách có tới bảy, tám mức quà, thường là vì mỗi phòng mang vào một mức riêng. Lúc đó nên ngồi lại gộp tầng thay vì tăng số bộ quà, vì mỗi bộ quà thêm vào là thêm một lần duyệt mẫu, một lần đóng gói khác, một nguồn nhầm lẫn mới.
Quy trình đề xuất và duyệt tầng
Quy trình phân tầng tốt phải minh bạch trong nội bộ nhóm phụ trách và có dấu vết để năm sau tham khảo. Dưới đây là trình tự gợi ý.
- Chủ chương trình gửi kèm sổ người nhận một bảng tiêu chí tầng đã được ban giám đốc duyệt, có ví dụ minh hoạ cho từng tầng.
- Phòng đề xuất điền tầng mặc định theo tiêu chí, và chỉ điền đề xuất nâng hoặc hạ tầng khi có lý do cụ thể viết thành một câu.
- Chủ chương trình tổng hợp, đếm số người mỗi tầng, đối chiếu với khung ngân sách. Nếu tầng trên quá đông so với khung, báo lại để các phòng rà soát.
- Người duyệt xem riêng các dòng đề xuất nâng hạ tầng, quyết định từng dòng, ghi kết quả vào sổ.
- Khoá cột tầng trong sổ, chỉ chủ chương trình được sửa sau khi đã duyệt.
- Cuối mùa, lưu lại bảng tiêu chí và danh sách các ca nâng hạ tầng để năm sau làm nền.
Quy trình này nghe có vẻ hành chính, nhưng nó tiết kiệm rất nhiều cuộc tranh luận. Khi một trưởng phòng hỏi vì sao khách của mình chỉ ở tầng hai, câu trả lời đã có sẵn trong bảng tiêu chí và trong dòng ghi lý do, không phụ thuộc vào trí nhớ hay quan hệ cá nhân.
Những ca khó hay gặp khi xếp tầng
Đối tác vừa là khách hàng vừa là nhà cung cấp. Chỉ nên có một phần quà cho một người nhận, xếp theo mối quan hệ quan trọng hơn. Hai phòng cùng gửi hai phần quà tới cùng một người là dấu hiệu nội bộ thiếu phối hợp.
Khách hàng lớn nhưng đang có tranh chấp. Không nên để người phụ trách quà tự quyết. Báo ban giám đốc; thường cách khéo léo là vẫn giữ quà ở mức bình thường, hoặc chỉ gửi lời chúc, tuỳ tình hình. Quà quá hậu hĩnh lúc đang thương lượng có thể bị hiểu sai.
Người liên hệ mới thay người cũ. Tầng gắn với mối quan hệ của tổ chức, không gắn với cá nhân. Người mới vẫn nhận cùng tầng, có thể thêm một lời chào trong thiệp.
Đối tác có quy định không nhận quà. Một số tổ chức, nhất là tập đoàn có quy tắc ứng xử chặt, không cho nhân viên nhận quà vượt một mức nhất định hoặc không nhận quà. Hãy hỏi trước hoặc chọn quà rất nhỏ mang tính biểu tượng kèm thiệp, và ghi chú vào sổ để năm sau không lặp lại sai sót.
Người đã nghỉ hưu hoặc rời công ty đối tác. Nếu quan hệ cá nhân vẫn còn ý nghĩa với công ty, có thể đưa vào một tầng riêng mang tính tri ân, quà nhẹ và lời chúc ấm. Nếu không, rời khỏi danh sách một cách lặng lẽ.
Giữ kín đáo để phân tầng không thành chuyện so bì
Phân tầng chỉ đáng sợ khi bị nhìn thấy. Trong cùng một văn phòng đối tác, hai người nhận hai hộp khác hẳn nhau đặt cạnh nhau ở quầy lễ tân thì khó tránh được so sánh. Có vài cách giảm bớt chuyện này mà không cần bỏ phân tầng.
Cách thứ nhất là thiết kế các tầng cùng một ngôn ngữ hình thức: cùng màu hộp, cùng kiểu thiệp, chỉ khác kích thước và món bên trong. Nhìn bên ngoài, người khác chỉ thấy cùng một bộ nhận diện quà Tết của công ty bạn. Cách thứ hai là trao quà tầng cao bằng tay, qua người phụ trách quan hệ, thay vì gửi cùng chuyến với các hộp khác tới một địa chỉ. Cách thứ ba là với tổ chức có nhiều người nhận, gửi một phần quà chung cho cả phòng ban bên đó, kèm quà riêng cho người quyết định được trao ở dịp khác.
Trong nội bộ, cũng cần kín đáo. Sổ người nhận có cột tầng không nên chia sẻ cho cả công ty. Nhân viên đóng gói chỉ cần biết mã hộp, không cần biết khách nào ở tầng nào. Một bảng phân tầng bị lan truyền trong nhóm chat nội bộ có thể làm nhân viên kinh doanh khó xử với khách, và làm khách cảm thấy bị đánh giá nếu chẳng may đến tai họ.
Cuối cùng, cách viết thiệp chúc quan trọng hơn kích thước hộp. Một lời chúc nhắc tới một việc cụ thể hai bên đã làm cùng nhau trong năm sẽ được nhớ lâu hơn bất cứ khác biệt nào về giá trị hộp quà.
Xem lại tầng mỗi năm: khi nào nâng, khi nào hạ
Tầng quà không phải danh hiệu trao một lần rồi giữ mãi. Mỗi năm, trước khi gom danh sách mới, chủ chương trình nên rà lại tầng của năm trước theo những tín hiệu dưới đây, rồi đưa đề xuất cho người duyệt.
- Quan hệ có giao dịch tăng rõ hoặc trở thành đối tác chiến lược trong kế hoạch năm tới: cân nhắc nâng một tầng.
- Quan hệ đã ngừng giao dịch hơn một năm và không có kế hoạch nối lại: chuyển xuống tầng thấp hoặc chỉ gửi thiệp.
- Người nhận đã chuyển sang tổ chức khác: tách quan hệ cá nhân khỏi quan hệ tổ chức, xét lại cả hai.
- Đối tác đã báo không nhận quà theo quy định nội bộ: chuyển sang lời chúc, ghi chú rõ để năm sau không gửi nhầm.
- Một tầng phình quá đông so với năm trước mà doanh số không tăng tương ứng: rà lại cách áp tiêu chí, có thể đang bị nới lỏng.
- Có phản hồi từ người nhận, tích cực hay không hài lòng: ghi vào sổ, dùng làm căn cứ khi xếp lại.
Việc hạ tầng cần làm nhẹ nhàng. Không ai được thông báo rằng mình bị hạ tầng; người nhận chỉ thấy một bộ quà vẫn chỉn chu, cùng nhận diện, với lời chúc tử tế. Sự khác biệt nằm trong sổ, không nằm trong cách đối xử.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải chia người nhận quà Tết thành tầng không?
Không bắt buộc. Công ty nhỏ có danh sách ngắn và quan hệ khá đồng đều có thể tặng một bộ quà chung. Khi danh sách dài, ngân sách có hạn và mức quan trọng của các mối quan hệ chênh nhau rõ, phân tầng giúp chi tiêu hợp lý và dễ giải thích hơn.
Nên chia bao nhiêu tầng quà Tết là hợp lý?
Ba tầng là mức phổ biến, có thể thêm một tầng đặc biệt cho vài người do ban giám đốc trao tay. Nhiều hơn năm tầng thường là do tiêu chí chưa thống nhất, nên gộp lại để giảm số bộ quà phải sản xuất và đóng gói.
Ai nên là người quyết định tầng quà cho từng khách hàng?
Tầng mặc định nên do tiêu chí đã duyệt quyết định, các phòng chỉ đề xuất nâng hoặc hạ kèm lý do. Người duyệt cuối cùng là lãnh đạo được giao, và kết quả được ghi vào sổ để tránh tranh cãi về sau.
Có nên ghi mã tầng lên hộp quà để đóng gói cho nhanh không?
Nên dùng mã hộp trung tính chỉ nhóm đóng gói hiểu, và đặt trên nhãn kho có thể bóc ra trước khi giao. Không nên để chữ tầng hay ký hiệu dễ đoán xuất hiện trên hộp tới tay người nhận.
Đối tác vừa mua hàng vừa bán hàng cho công ty thì nhận mấy phần quà?
Chỉ nên một phần quà cho một người nhận, xếp theo mối quan hệ quan trọng hơn với công ty. Hai phòng cần thống nhất người đứng tên gửi và nội dung thiệp chúc.
Quà Tết cho người làm việc ở cơ quan nhà nước có xếp tầng như khách hàng không?
Đây là chuyện tuân thủ chứ không phải chuyện xếp tầng. Chương trình cần tuân thủ pháp luật về phòng, chống tham nhũng và quy định của nơi nhận; nhiều doanh nghiệp chỉ gửi thiệp chúc Tết cho nhóm này.