Quà tồn kho năm trước nên được kiểm kê ngay sau mùa quà, chia thành ba nhóm — còn dùng tốt, cần kiểm kỹ trước khi dùng, và không nên phát nữa — rồi xử lý từng nhóm theo cách riêng, trước khi đặt bất kỳ món mới nào. Để quà dư nằm im qua năm thứ hai là cách chắc chắn nhất để nó thành rác.
Gần như công ty nào làm quà số lượng lớn cũng có một góc kho đầy thùng áo, bình, sổ, ô in logo từ các đợt trước. Bài này đi qua cách kiểm kê nhanh, những món cần cảnh giác như pin, đồ ăn, đồ có in năm, các cách dùng lại hợp lý, khi nào nên quyên góp hay tái chế, và cách đặt hàng để mùa sau không lặp lại. Việc ghi sổ, xử lý hàng tồn về mặt kế toán cần hỏi kế toán công ty.
Vì sao quà tồn đọng ở hầu hết công ty
Quà tồn sinh ra từ vài thói quen rất bình thường. Đặt dư "cho chắc" theo cảm tính, thay vì theo tỷ lệ lỗi thực tế. Danh sách người nhận co lại sau khi đặt hàng vì khách ngừng giao dịch, nhân viên nghỉ việc. Một sự kiện bị huỷ hoặc thu nhỏ quy mô. Một món quà được chọn nhưng thực tế không ai muốn nhận, phát ở sự kiện mà người ta lắc đầu đi qua.
Vấn đề lớn hơn là không ai chịu trách nhiệm cho số dư. Người phụ trách quà kết thúc mùa, đóng thùng cất kho, năm sau người khác phụ trách lại đặt mới vì không biết trong kho có gì. Nhiều công ty phát hiện ra thùng quà cũ chỉ khi dọn kho chuyển văn phòng.
Mỗi thùng quà tồn là tiền đã chi, chỗ kho bị chiếm, và một rủi ro: quà để lâu xuống cấp, đến khi đem ra phát thì làm hỏng hình ảnh công ty. Xử lý quà tồn đúng cách vì vậy vừa là chuyện tiết kiệm, vừa là chuyện bền vững, vừa là chuyện giữ thể diện.
Ngoài ra, quà tồn còn là dữ liệu. Món nào dư nhiều nhất, dư vì đặt quá tay hay vì người nhận không muốn, là câu trả lời trực tiếp cho câu hỏi chọn quà mùa sau. Đừng chỉ dọn kho; ghi lại lý do tồn của từng món.
Kiểm kê nhanh trong một buổi
Kiểm kê không cần cầu kỳ. Một người, một bảng tính, một buổi sáng là đủ cho phần lớn kho quà văn phòng:
- Mở từng thùng, ghi tên món, số lượng, năm đặt hàng nếu biết, và vị trí trong kho.
- Lấy ngẫu nhiên vài chiếc mỗi loại ra kiểm: mốc, ố, phai màu, mùi lạ, khoá kéo, nắp, đường may.
- Ghi riêng các món có in năm, in tên sự kiện, in logo hoặc khẩu hiệu cũ của công ty.
- Ghi riêng các món có pin, có hạn dùng, có thành phần dễ hỏng như cao su, keo dán.
- Chụp ảnh mỗi loại để người khác xem mà không cần xuống kho.
- Phân vào ba nhóm: dùng tốt, cần kiểm kỹ, không nên phát.
Gửi bảng kiểm kê cho các bộ phận hay cần quà: nhân sự, kinh doanh, marketing, tổ chức sự kiện. Nhiều khi quà tồn được "giải phóng" ngay trong tuần vì một bộ phận đang cần đúng món đó.
Khi ghi số lượng, ghi luôn tình trạng theo mẫu đã kiểm, ví dụ "120 chiếc, mẫu kiểm 5 chiếc đạt cả". Người đọc bảng sẽ biết món nào phát được ngay, món nào cần kiểm thêm, thay vì phải tự xuống kho mở thùng.
Ba nhóm quà tồn và cách xử lý
Bảng gợi ý cách xử lý từng nhóm. Tình trạng thực tế của từng món quyết định nó thuộc nhóm nào.
| Nhóm | Ví dụ | Cách xử lý gợi ý |
|---|---|---|
| Dùng tốt | Túi vải, bình thép, ô, sổ không in năm, áo còn nguyên | Dùng lại cho nhân viên mới, sự kiện nhỏ, quà nội bộ |
| Cần kiểm kỹ | Đồ có pin, đồ cao su, đồ tre gỗ lâu ngày, áo đã ố nhẹ | Kiểm từng chiếc, chỉ phát chiếc đạt; còn lại chuyển nhóm dưới |
| Không nên phát | Lịch năm cũ, đồ in năm hoặc sự kiện đã qua, đồ ăn hết hạn, đồ hỏng | Tái chế, tiêu huỷ đúng cách, quyên góp nếu còn công dụng và phù hợp |
Một món in logo cũ của công ty, sau khi đổi nhận diện, thường không nên phát ra bên ngoài nữa vì gây nhầm lẫn. Nhưng nó vẫn có thể dùng nội bộ, như túi đựng đồ ở kho, áo làm việc ở xưởng.
Với nhóm cần kiểm kỹ, đặt hạn chót xử lý cụ thể, ví dụ giả định trong vòng một tháng sau kiểm kê. Món nằm ở nhóm này quá lâu mà không ai kiểm sẽ trượt dần xuống nhóm không nên phát, nhất là đồ có pin và đồ tre gỗ.
Những món cần cảnh giác trước khi phát lại
Sạc dự phòng và đồ có pin. Pin để lâu không dùng có thể tự xả, giảm chất lượng, có trường hợp phồng. Kiểm từng chiếc: vỏ có phồng, nứt không, có nóng bất thường khi sạc thử không. Chiếc có dấu hiệu bất thường phải loại, mang tới điểm thu gom pin, không bỏ vào rác thường và không phát cho người nhận. Khi gửi qua đơn vị vận chuyển, kiểm quy định về hàng có pin.
Đồ ăn uống. Hàng hết hạn hoặc sắp hết hạn tuyệt đối không phát làm quà. Hàng còn hạn ngắn cũng không nên tặng khách, có thể dùng nội bộ ngay nếu còn an toàn, hoặc xử lý theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Đồ cao su, nhựa mềm, đồ có keo. Dây đeo cao su, miếng lót silicone, đồ dán keo có thể chảy nhão, dính, bong sau thời gian dài trong kho nóng. Kiểm bằng tay từng loại.
Đồ tre, gỗ, vải. Mốc, mọt, ố vàng là lỗi hay gặp, nhất là kho không có điều hoà ở các tỉnh nồm ẩm. Lau, phơi có thể cứu được một phần; chiếc đã mốc sâu thì loại.
Ô dù và đồ có cơ cấu gấp. Khung ô để lâu có thể gỉ ở khớp, vải ô dính vào nhau do ẩm. Mở thử vài chiếc mỗi thùng; khớp kẹt hay vải bạc màu thì không nên phát cho khách.
Dùng lại quà tồn sao cho không thành "đem đồ cũ đi tặng"
Quà tồn còn tốt có thể dùng lại, nhưng cần đúng dịp và đúng người. Dịp hợp lý nhất là các nhu cầu nội bộ: bộ quà chào mừng nhân viên mới, quà cho người thắng trong các hoạt động thi đua nội bộ, quà cảm ơn cộng tác viên, quà cho khách tham quan nhà máy. Ở những dịp này, người nhận không so sánh với "quà Tết năm nay" nên món quà vẫn giữ được ý nghĩa.
Tránh dùng quà tồn cho khách hàng lớn hay đối tác quan trọng nếu món đó đã từng được phát cho họ, hoặc trông rõ là hàng cũ. Một chiếc bình cùng mẫu năm ngoái gửi lại cho cùng một khách là cách nhanh nhất để họ nhận ra.
Có thể ghép quà tồn với món mới để thành bộ quà khác: túi vải tồn làm túi đựng, thêm một món mới bên trong. Cách này vừa dùng hết hàng cũ vừa có món mới cho người nhận. Thiệp kèm nên viết mới, đúng dịp, không dùng thiệp in sẵn từ năm trước.
Ví dụ giả định: một công ty ở Hà Nội có ba trăm túi vải tồn từ hội thảo năm trước. Họ dùng một phần làm túi đựng bộ quà chào mừng nhân viên mới cả năm, một phần làm túi đựng tài liệu cho khách tham quan, phần còn lại quyên góp cho một thư viện cộng đồng làm túi mượn sách.
Quyên góp, tái chế và tiêu huỷ
Quyên góp hợp với món còn công dụng mà công ty không dùng được nữa: áo, túi, sổ, ô, bình. Nên liên hệ trước với tổ chức nhận như trường học, thư viện, tổ chức xã hội, hỏi họ thật sự cần món gì và bao nhiêu. Gửi một lô áo cỡ người lớn cho nơi cần đồ trẻ em chỉ chuyển rác từ kho này sang kho khác. Món in logo công ty khi quyên góp đi vẫn mang hình ảnh công ty; chỉ quyên góp món còn tốt.
Tái chế hợp với món một vật liệu: giấy, bìa, kim loại, vải cotton. Hỏi đơn vị thu gom phế liệu, đơn vị tái chế vải tại địa phương. Món ghép nhiều vật liệu khó tái chế hơn; tháo rời những phần tháo được như dây kim loại, nắp nhựa trước khi giao.
Tiêu huỷ chỉ dành cho món hỏng, không an toàn, hoặc hàng có logo mà công ty không muốn lưu hành. Pin và đồ điện tử phải qua đơn vị thu gom phù hợp. Về sổ sách, việc ghi giảm, lập biên bản xử lý hàng tồn, chứng từ cho từng cách xử lý cần hỏi kế toán công ty theo quy định hiện hành.
Phòng tồn ngay từ khâu đặt hàng
Cách xử lý quà tồn tốt nhất là không để nó sinh ra. Một vài thói quen nên đưa vào quy trình:
- Kiểm kho trước khi đặt. Không có món mới nào được duyệt trước khi xem bảng kiểm kê kho quà.
- Dự phòng theo số liệu. Tính tỷ lệ dư dựa trên tỷ lệ lỗi và số người phát sinh của các đợt trước, ghi lại sau mỗi đợt.
- Chọn mẫu không gắn với năm. Tránh in năm, tên sự kiện, khẩu hiệu theo chiến dịch lên món đồ dùng lâu; để những chi tiết đó trên thiệp hoặc hộp.
- Chia đợt đặt hàng. Với chương trình dài như quà nhân viên mới cả năm, đặt theo quý thay vì một lần.
- Gán người giữ kho quà. Một người chịu trách nhiệm cập nhật bảng kho, nhận và xuất quà.
- Chốt cách xử lý số dư ngay khi đặt. Ghi sẵn trong kế hoạch: số dư sẽ dùng cho dịp nào.
Những thói quen này nghe nhỏ nhặt, nhưng sau một hai mùa quà, góc kho đầy thùng cũ thường thu lại chỉ còn vài hộp dự phòng có ghi rõ dùng vào việc gì.
Câu hỏi thường gặp
Quà in logo cũ sau khi đổi nhận diện thì làm gì?
Không nên phát ra bên ngoài vì gây nhầm lẫn nhận diện. Có thể dùng nội bộ cho những việc không gặp khách, quyên góp nếu món đó còn tốt và tổ chức nhận đồng ý, hoặc tái chế. Món cần tiêu huỷ thì xử lý theo hướng dẫn của kế toán.
Sạc dự phòng tồn kho một năm có phát được không?
Chỉ phát sau khi kiểm từng chiếc: vỏ không phồng, không nứt, sạc thử hoạt động bình thường và không nóng bất thường. Chiếc nào có dấu hiệu lạ phải loại và đưa tới điểm thu gom pin. Nếu không có người kiểm cẩn thận, tốt nhất không phát.
Có nên bán thanh lý quà in logo công ty không?
Thường không nên, vì món đồ mang thương hiệu công ty sẽ lưu hành ngoài tầm kiểm soát, có thể ở tình trạng không tốt. Dùng nội bộ, quyên góp có chọn lọc hoặc tái chế thường an toàn hơn cho hình ảnh công ty.
Quyên góp quà tồn có cần chứng từ không?
Nên có biên bản bàn giao với tổ chức nhận, ghi rõ món, số lượng, tình trạng. Cách ghi nhận trên sổ sách và chứng từ cần thiết khác nhau tuỳ trường hợp, cần hỏi kế toán công ty theo quy định hiện hành.
Bao lâu nên kiểm kê kho quà một lần?
Ít nhất sau mỗi mùa quà lớn và trước mỗi lần đặt hàng mới. Với kho có nhiều món dễ xuống cấp như đồ có pin, đồ tre gỗ, đồ cao su, nên kiểm thêm giữa năm, nhất là sau mùa nồm ẩm.
Áo đồng phục sự kiện cũ dùng lại được vào việc gì?
Áo không in năm hay tên sự kiện có thể dùng cho tình nguyện viên, hoạt động nội bộ, áo làm việc ở kho. Áo in tên sự kiện đã qua chỉ hợp dùng nội bộ, hoặc chuyển cho đơn vị tái chế vải nếu không còn ai cần.