BieuTang.comBiếu Tặng
Quà bền vững và đo hiệu quả

Mua quà tặng từ doanh nghiệp xã hội: chọn đơn vị, kiểm tác động, nói sao cho thật

Chọn quà doanh nghiệp từ doanh nghiệp xã hội: câu hỏi kiểm tác động, cân giữa ý nghĩa và chất lượng, tiến độ, chứng từ và cách nhắc trên thiệp không phô.

Small sewing workshop in Hue, two workers seen from behind stitching tote bags at long wooden tables, folded fabric in baskets, warm afternoon window light

Mua quà từ doanh nghiệp xã hội là cách để ngân sách quà vừa tạo ra món đồ cho người nhận, vừa hỗ trợ việc làm hoặc mục tiêu xã hội mà đơn vị đó theo đuổi. Nhưng ý nghĩa xã hội không bù được cho chất lượng kém hay giao trễ. Người phụ trách quà cần chọn đơn vị vừa có tác động thật, vừa làm được hàng đúng hẹn và đúng chuẩn.

Bài này đưa ra cách hiểu ngắn về doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam, các câu hỏi để kiểm tác động mà không làm khó đối tác, cách cân giữa ý nghĩa và yêu cầu kỹ thuật của một chương trình quà, và cách nhắc tới đối tác trên thiệp cho đúng mực. Bài không giới thiệu đơn vị cụ thể nào.

Doanh nghiệp xã hội là gì, hiểu đủ để làm việc

Ở Việt Nam, Luật Doanh nghiệp có khái niệm doanh nghiệp xã hội: doanh nghiệp đăng ký với mục tiêu giải quyết vấn đề xã hội hoặc môi trường, và cam kết dùng phần lớn lợi nhuận để tái đầu tư cho mục tiêu đó theo quy định. Chi tiết điều kiện và nghĩa vụ nên kiểm trong văn bản hiện hành. Ngoài nhóm đã đăng ký chính thức, còn nhiều cơ sở, hợp tác xã, nhóm sản xuất có mục tiêu xã hội rõ ràng nhưng mang hình thức pháp lý khác.

Với người phụ trách quà, hình thức pháp lý ít quan trọng hơn hai câu hỏi thực tế: đơn vị đó đang tạo ra tác động gì, và họ có làm được đơn hàng của bạn không. Các mô hình hay gặp là tạo việc làm cho người khuyết tật, phụ nữ ở nông thôn, người yếu thế; thu mua nguyên liệu công bằng từ nông dân, người làm nghề; tái chế, tận dụng phế liệu thành sản phẩm mới.

Hiểu mô hình giúp bạn chọn đúng loại quà. Đơn vị may túi vải bằng lao động khuyết tật hợp với đơn hàng túi, khăn, vỏ gối. Đơn vị tái chế phế liệu hợp với đồ để bàn, sổ tay. Đặt sai loại sản phẩm so với năng lực của họ là cách nhanh nhất để cả hai bên thất vọng.

Câu hỏi kiểm tác động mà không làm khó đối tác

Một đơn vị làm thật thường vui lòng kể về công việc của mình. Có thể hỏi nhẹ nhàng, trong buổi gặp hoặc qua email:

  • Đơn vị đang hỗ trợ nhóm người hoặc mục tiêu nào, cụ thể ra sao?
  • Với một đơn hàng như của công ty, phần việc nào do nhóm đó làm trực tiếp?
  • Đơn vị có báo cáo hoạt động, báo cáo tác động định kỳ không, có thể chia sẻ phần nào?
  • Người lao động được trả công, được đào tạo, được bảo đảm an toàn lao động thế nào?
  • Nguyên liệu lấy từ đâu, có phần nào thu mua trực tiếp từ người sản xuất không?
  • Đơn vị muốn được nhắc tới trên quà và thiệp thế nào, có điều gì không nên viết?

Đừng đòi số liệu chi tiết như một cuộc kiểm toán. Mục tiêu là đủ hiểu để kể đúng và chọn đúng. Nếu câu trả lời mơ hồ, chung chung, không chỉ ra được việc cụ thể nào, nên cân nhắc lại hoặc đặt một đơn nhỏ để thử trước.

Ghi lại câu trả lời vào hồ sơ nhà cung cấp. Năm sau, khi người phụ trách quà có thể đã đổi, hồ sơ này giúp người mới hiểu vì sao công ty chọn đơn vị đó và còn điều gì cần hỏi thêm.

Cân giữa ý nghĩa xã hội và yêu cầu của chương trình quà

Mỗi chương trình có ràng buộc riêng. Bảng sau giúp bạn thấy chỗ nào cần linh hoạt, chỗ nào không.

Yêu cầuCó thể linh hoạtKhông nên nhân nhượng
Tiến độĐặt sớm hơn, chia lô giaoNgày phát quà cố định không thể dời
Độ đồng đềuChấp nhận chênh lệch thủ công nhẹLỗi chức năng: rò, bung, gãy
Số lượngChia đơn cho vài đơn vịThiếu quà cho một nhóm người nhận
Ghi logoThẻ treo, nhãn vải thay vì in trực tiếpLogo sai màu, sai tỷ lệ so với bản duyệt
Chứng từQua đơn vị trung gian hợp lệKhông có chứng từ hợp lệ theo yêu cầu kế toán

Nói thẳng các ràng buộc "không nhân nhượng" ngay từ đầu giúp đối tác tự đánh giá có nhận được đơn hay không. Nhiều doanh nghiệp xã hội quy mô nhỏ sẵn lòng từ chối một đơn quá sức hơn là nhận rồi giao trễ.

Phía công ty cũng cần giải thích trước với cấp duyệt rằng một số chênh lệch nhỏ là cái giá chấp nhận được của lựa chọn này. Người duyệt hiểu từ đầu thì lúc nghiệm thu không có tranh cãi về những chiếc túi đường may hơi khác nhau.

Khi nào không nên chọn doanh nghiệp xã hội cho đợt quà này

Có những chương trình mà đặt doanh nghiệp xã hội quy mô nhỏ là đặt cả hai bên vào thế khó. Ví dụ giả định: công ty cần vài nghìn bộ quà giống hệt nhau cho một hội nghị, chốt yêu cầu muộn, chỉ còn ba tuần. Một đơn vị nhỏ nhận đơn này có thể phải thuê thêm người ngoài, làm thêm giờ, và chất lượng lẫn mục tiêu xã hội đều bị ảnh hưởng. Ở trường hợp đó, nên chọn xưởng có năng lực lớn cho phần chính, và dành cho doanh nghiệp xã hội một phần nhỏ phù hợp như thiệp, túi đựng, hoặc quà cho nhóm khách quan trọng.

Cũng không nên chọn khi lý do duy nhất là để có câu chuyện đẹp trên truyền thông. Người nhận và cả người lao động ở đơn vị đối tác đều nhận ra khi doanh nghiệp chỉ "mượn" mục tiêu xã hội trong một mùa rồi bỏ. Nếu công ty chưa sẵn sàng cho quan hệ lâu dài, hãy bắt đầu bằng một đơn nhỏ, làm cho tốt, rồi mở rộng dần.

Cuối cùng, nếu yêu cầu kỹ thuật của món quà vượt xa năng lực của đơn vị, ví dụ món điện tử, món cần khuôn đúc riêng, thì không nên ép. Doanh nghiệp xã hội làm tốt nhất ở những sản phẩm họ đã quen làm.

Đặt hàng với doanh nghiệp xã hội quy mô nhỏ

Phần lớn doanh nghiệp xã hội có quy mô nhỏ, năng lực sản xuất giới hạn. Cách đặt hàng phù hợp:

  1. Hỏi năng lực tối đa mỗi tháng và lịch đơn hàng hiện có trước khi chốt số lượng.
  2. Đặt sớm hơn so với xưởng công nghiệp, ví dụ giả định thêm vài tuần đệm cho đơn quà Tết.
  3. Làm mẫu, duyệt mẫu và giữ mẫu đối chứng như mọi đơn hàng khác.
  4. Thống nhất điều khoản tạm ứng phù hợp; đơn vị nhỏ thường cần tạm ứng để mua nguyên liệu.
  5. Hẹn mốc kiểm giữa kỳ, có thể ghé thăm nơi sản xuất nếu đối tác đồng ý.
  6. Nghiệm thu và phản hồi cụ thể, kể cả khi hàng đạt, để lần sau làm tốt hơn.

Quan hệ dài hạn có giá trị với doanh nghiệp xã hội hơn đơn hàng lớn một lần. Nếu kết quả tốt, cam kết một phần đơn quà mỗi năm giúp họ lên kế hoạch tuyển, đào tạo người làm.

Nhắc tới đối tác trên thiệp và trong truyền thông

Một câu ngắn trên thiệp là đủ: món quà được làm bởi đơn vị nào, hỗ trợ nhóm người nào, theo cách nào. Viết cụ thể, đúng như đối tác đã xác nhận. Gửi bản nháp thiệp cho đối tác xem trước; họ có thể sửa những chi tiết không chính xác hoặc nhạy cảm.

Tránh dùng hình ảnh, câu chuyện cá nhân của người lao động để gây xúc động nếu họ chưa đồng ý. Với người khuyết tật hay người từng gặp hoàn cảnh khó khăn, quyền riêng tư càng phải được tôn trọng. Ngôn ngữ nên đặt người lao động ở vị trí người làm ra sản phẩm có tay nghề, không phải người nhận ơn.

Nếu công ty muốn đưa chương trình lên báo cáo phát triển bền vững hoặc mạng xã hội, chỉ nêu những gì đã làm thật: đã đặt bao nhiêu sản phẩm, từ đơn vị nào, với sự đồng ý của họ. Không suy diễn tác động mà đối tác chưa đo, ví dụ "giúp hàng trăm gia đình thoát nghèo" khi không có căn cứ.

Ví dụ giả định một dòng thiệp đúng mực: "Chiếc túi này do một xưởng may nhỏ ở Huế làm ra, nơi phần lớn thợ may là người khuyết tật được đào tạo nghề. Cảm ơn quý đối tác đã đồng hành cùng công ty trong năm qua." Câu đó cụ thể, kiểm được, và nhường phần chính cho người nhận quà. Dù vậy, vẫn nên gửi đối tác duyệt câu chữ trước khi in, vì họ biết rõ người lao động của mình muốn được nhắc tới thế nào.

Chứng từ, hợp đồng và những điểm hành chính

Doanh nghiệp xã hội đã đăng ký là doanh nghiệp, có thể xuất hoá đơn như đơn vị khác. Với hợp tác xã, nhóm sản xuất, cơ sở nhỏ, khả năng xuất chứng từ khác nhau. Hỏi kế toán công ty trước loại chứng từ nào phù hợp cho khoản chi quà tặng, rồi hỏi đối tác có đáp ứng được không. Nếu không, có thể đặt qua một đơn vị trung gian hợp lệ, miễn đơn vị đó minh bạch về phần chi trả cho nơi sản xuất.

Hợp đồng, dù ngắn, nên ghi mô tả sản phẩm theo mẫu đối chứng, số lượng, lịch giao từng lô, điều khoản tạm ứng, cách xử lý hàng lỗi, và cách đối tác muốn được nhắc tên. Với đơn giá trị lớn, nên để bộ phận pháp chế hoặc luật sư xem lại.

Một điểm nhỏ nhưng hay bị quên: thời hạn thanh toán. Đơn vị nhỏ chịu áp lực dòng tiền nặng hơn doanh nghiệp lớn; thanh toán đúng hạn là một cách hỗ trợ thực tế, đôi khi còn giá trị hơn lời khen trên thiệp.

Nếu công ty có chính sách mua hàng ưu tiên nhà cung cấp có trách nhiệm, hãy ghi lại các đơn hàng này cùng chứng từ và hồ sơ đối tác. Khi bộ phận phát triển bền vững hoặc kiểm toán nội bộ hỏi tới, bạn có sẵn căn cứ thay vì phải dựng lại từ trí nhớ.

Câu hỏi thường gặp

Mua quà từ doanh nghiệp xã hội có đắt hơn mua ở xưởng thường không?

Có thể cao hơn ở một số món do quy mô nhỏ, làm thủ công hoặc trả công tốt hơn cho người lao động, nhưng không phải luôn vậy. So sánh nên tính cả chất lượng, độ bền và giá trị câu chuyện mà món quà mang lại, tuỳ đơn vị và tuỳ món.

Làm sao biết một đơn vị có thật sự là doanh nghiệp xã hội?

Với doanh nghiệp đã đăng ký, có thể tra thông tin đăng ký doanh nghiệp trên cổng thông tin quốc gia. Với các mô hình khác, xem báo cáo hoạt động, hỏi về nhóm được hỗ trợ và ghé thăm nơi sản xuất. Mục tiêu là hiểu tác động thật, không chỉ nhìn danh xưng.

Có nên chia đơn quà cho nhiều doanh nghiệp xã hội không?

Chia đơn giúp giảm áp lực năng lực cho từng đơn vị và phân tán rủi ro trễ hạn. Đổi lại, công điều phối, duyệt mẫu và nghiệm thu tăng lên. Nên chia theo nhóm sản phẩm rõ ràng, mỗi đơn vị một loại, thay vì nhiều đơn vị cùng làm một món.

Nếu hàng của doanh nghiệp xã hội bị lỗi thì xử lý thế nào?

Xử lý như với mọi nhà cung cấp: ghi lỗi kèm ảnh, đối chiếu mẫu, thống nhất làm bù hoặc giảm trừ theo hợp đồng. Thẳng thắn về lỗi giúp đối tác cải thiện; bỏ qua vì nể nang chỉ làm chương trình quà và cả quan hệ hai bên yếu đi.

Có thể ghi phần trăm doanh thu ủng hộ lên thiệp không?

Chỉ khi đối tác xác nhận cụ thể bằng văn bản và con số đó đúng với đơn hàng này. Nếu không chắc, mô tả việc đã làm thay vì nêu con số, ví dụ món quà do nhóm lao động nào làm ra, để tránh khẳng định không kiểm được.

Quà từ doanh nghiệp xã hội có hợp với đối tác nước ngoài không?

Thường khá hợp, vì nhiều đối tác quan tâm tới chuỗi cung ứng có trách nhiệm. Nên kèm một đoạn giới thiệu ngắn bằng tiếng Anh, đúng sự thật, và kiểm quy định nhập khẩu với các món làm từ vật liệu tự nhiên như tre, gỗ, mây khi gửi ra nước ngoài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138