Khi đặt quà in logo có bốn loại mẫu thường gặp: mẫu có sẵn để xem vật phẩm, mẫu in thử để xem logo trên vật thật, mẫu sản xuất trước để xem hàng đúng như sẽ làm hàng loạt, và mẫu lưu để đối chứng khi nhận hàng. Mỗi loại trả lời một câu hỏi khác nhau, tốn thời gian và chi phí khác nhau, và không phải đơn nào cũng cần đủ cả bốn.
Nhiều tranh chấp sau khi nhận hàng bắt nguồn từ việc hai bên dùng chung chữ “mẫu” nhưng nghĩ về hai thứ khác nhau: công ty tưởng đã duyệt hàng thật, xưởng hiểu đó chỉ là mẫu xem chất liệu. Bài này phân biệt từng loại, gợi ý khi nào cần loại nào theo quy mô đơn, nói về phí và thời gian làm mẫu, và cách xin mẫu cho bộ quà nhiều món. Việc kiểm tra mẫu chi tiết khi đã cầm trên tay được bàn ở bài riêng về duyệt mẫu.
Vì sao ảnh phối chưa thay được mẫu thật
Ảnh phối, tức hình dựng logo lên ảnh vật phẩm, rất hữu ích để chốt vị trí và kích thước logo. Nhưng nó là hình trên màn hình, không phải vật phẩm. Màn hình mỗi máy hiển thị màu một khác; ảnh phối không cho biết lớp sơn bình có bám mực không, sợi vải có làm nét in nhoè không, nắp có vặn kín không, cầm lên nặng tay hay nhẹ hều.
Những thứ đó chỉ biết được khi cầm món đồ thật. Người nhận quà cũng không nhìn thấy ảnh phối; họ cầm, mở, dùng thử. Món quà để lại ấn tượng tốt hay xấu phần lớn nằm ở những chi tiết mà ảnh phối không thể hiện được: tiếng đóng nắp, mùi của túi vải, độ phẳng của nét khắc.
Vì vậy ảnh phối nên được coi là bước chốt bố cục, còn mẫu thật là bước chốt chất lượng. Hai bước này nối tiếp nhau chứ không thay thế nhau: ảnh phối sai vị trí thì mẫu làm ra cũng sai, còn ảnh phối đúng chưa bảo đảm mẫu đẹp. Bỏ qua mẫu thật chỉ hợp lý khi vật phẩm và kỹ thuật in đã quen thuộc với chính xưởng đó, tốt nhất là bạn đã từng nhận hàng của họ, và đơn hàng đủ nhỏ để rủi ro nằm trong mức chấp nhận được.
Bốn loại mẫu và mỗi loại trả lời câu hỏi gì
Tên gọi các loại mẫu không thống nhất giữa các xưởng. Khi trao đổi, mô tả bằng việc mẫu đó dùng để làm gì thay vì chỉ gọi tên.
| Loại mẫu | Là gì | Trả lời câu hỏi | Không trả lời được |
|---|---|---|---|
| Mẫu có sẵn | Vật phẩm trơn hoặc hàng đã in cho khách khác | Chất liệu, kích thước, cảm giác cầm | Logo của bạn trông ra sao |
| Mẫu in thử | Một vài cái in logo của bạn, làm thủ công hoặc chạy lẻ | Logo trên vật thật: cỡ, vị trí, màu, độ nét | Hàng loạt có đều như vậy không |
| Mẫu sản xuất trước | Lấy từ lần chạy thử trên máy và vật liệu dùng cho cả lô | Hàng loạt sẽ trông như thế nào | Lỗi rải rác trong lô lớn |
| Mẫu lưu | Mẫu đã ký duyệt, mỗi bên giữ một cái | Căn cứ đối chứng khi nghiệm thu | Không thay được việc kiểm từng lô |
Mẫu in thử và mẫu sản xuất trước là hai thứ dễ bị lẫn nhất. Mẫu in thử có thể được làm bằng cách khác với cách sẽ chạy hàng loạt, ví dụ in tay một cái trong khi hàng loạt chạy máy. Vì vậy duyệt mẫu in thử là duyệt ý tưởng; duyệt mẫu sản xuất trước mới là duyệt hàng.
Đơn nào cần mẫu nào
Đơn nhỏ, vật phẩm và kỹ thuật quen thuộc. Ví dụ vài chục bình khắc laser ở xưởng đã từng làm cho công ty. Ảnh phối cộng với mẫu có sẵn của chính loại bình đó thường là đủ; có thể xin xưởng chụp ảnh và quay đoạn ngắn cái đầu tiên khắc xong trước khi chạy tiếp.
Đơn vừa, vật phẩm mới với công ty. Nên có mẫu in thử để thấy logo trên đúng vật phẩm đó. Đây là lúc hay phát hiện logo quá nhỏ, màu logo chìm vào màu phôi, hoặc vị trí in bị đường may hay đường hàn cắt ngang.
Đơn lớn hoặc quà cho đối tác quan trọng. Nên có mẫu sản xuất trước, lấy từ máy và vật liệu thật của cả lô. Chi phí và thời gian tăng thêm, nhưng nhỏ so với rủi ro phải làm lại vài trăm phần quà.
Bộ quà nhiều món trong hộp. Ngoài mẫu từng món, cần một bộ mẫu lắp hoàn chỉnh: món đặt vào lót có vừa không, thiệp gài có lệch không, hộp đóng có cấn không. Lỗi lắp ráp thường chỉ lộ ra khi đủ các thành phần.
Vật phẩm đặt làm riêng hình dáng. Huy hiệu đúc, móc khoá khuôn riêng, hộp kích thước riêng đều cần mẫu từ khuôn thật trước khi chạy cả lô. Duyệt trên bản vẽ thì chưa đủ.
Phí mẫu, thời gian làm mẫu và ai chịu
Mẫu có sẵn thường được gửi miễn phí hoặc thu một khoản nhỏ kèm phí gửi, và có thể phải trả lại. Mẫu in thử có tốn công chế bản, đôi khi tốn cả phim hay khuôn, nên nhiều xưởng thu phí, và có nơi trừ lại khoản đó vào đơn chính nếu công ty đặt. Mẫu sản xuất trước tốn nhiều nhất vì phải chuẩn bị máy như chạy thật; nhưng với đơn lớn, phần lớn chi phí này đằng nào cũng phải bỏ ra, nên xưởng thường không tính thêm nhiều.
Thời gian làm mẫu tuỳ xưởng và tuỳ kỹ thuật. Ví dụ giả định: mẫu khắc laser trên phôi có sẵn có thể vài ngày, mẫu thêu hay in lụa nhiều màu lâu hơn, mẫu từ khuôn đúc mới có thể mất vài tuần. Điều quan trọng là đưa thời gian làm mẫu, gửi mẫu, duyệt và sửa mẫu vào lịch tổng của đợt quà, thay vì coi nó là việc phụ làm song song.
Nên thoả thuận trước ba điều: phí mẫu là bao nhiêu và có trừ vào đơn không, nếu mẫu không đạt do lỗi xưởng thì làm lại mẫu ai chịu, và nếu công ty đổi ý sau khi đã duyệt ảnh phối thì mẫu làm lại tính thế nào. Ba câu này tránh được phần lớn tranh cãi quanh tiền mẫu.
Mẫu lưu: cái bị quên nhiều nhất
Mẫu lưu là mẫu đã được ký duyệt, thường có chữ ký hoặc dán nhãn ghi ngày duyệt và người duyệt. Lý tưởng là có hai cái: một cái xưởng giữ để làm chuẩn khi sản xuất, một cái công ty giữ để đối chứng khi nhận hàng. Nếu mẫu đắt hoặc chỉ làm được một cái, có thể xưởng giữ mẫu và công ty giữ ảnh chụp chi tiết dưới ánh sáng tự nhiên, kèm thước đo đặt cạnh.
Khi nhận hàng, mẫu lưu là thứ giải quyết câu hỏi “có giống như đã duyệt không”. Không có mẫu lưu, cuộc tranh luận chỉ dựa vào trí nhớ và ảnh chụp trên điện thoại với màu sắc mỗi máy một khác. Có mẫu lưu, hai bên chỉ cần đặt cạnh nhau.
Mẫu lưu còn có giá trị cho lần đặt sau. Nếu năm sau công ty đặt lại đúng món đó, gửi lại mẫu lưu cho xưởng giúp họ khớp màu và vị trí in với lô trước, kể cả khi người phụ trách bên xưởng đã thay. Cất mẫu lưu trong túi kín, ghi tên đợt quà, ngày duyệt, để chỗ khô ráo, tránh nắng.
Những sai lầm hay gặp quanh chuyện mẫu
Duyệt mẫu qua ảnh rồi coi như đã xem hàng. Ảnh chụp mẫu do xưởng gửi thường được chụp ở góc đẹp, ánh sáng tốt. Khi cầm hàng thật, màu và độ nét có thể khác. Ảnh chỉ nên dùng để duyệt nhanh khi không có lựa chọn nào khác, và ghi rõ trong phản hồi rằng duyệt theo ảnh.
Để mẫu nằm trên bàn nhiều ngày không ai duyệt. Mỗi ngày mẫu chờ duyệt là một ngày lịch sản xuất bị đẩy lùi, trong khi hạn phát quà không đổi. Đặt sẵn một khung thời gian duyệt mẫu cho người có thẩm quyền, ví dụ trong hai ngày làm việc.
Nhiều người cùng góp ý theo nhiều hướng. Mẫu được chuyền qua năm người, mỗi người muốn sửa một chỗ, có ý kiến trái ngược nhau. Người phụ trách cần gom ý kiến, quyết định danh sách sửa cuối cùng, rồi mới gửi xưởng một lần.
Đổi yêu cầu lớn sau khi đã có mẫu. Đổi màu phôi, đổi kỹ thuật in hay đổi vật phẩm khi mẫu đã làm xong thường có nghĩa là làm lại mẫu từ đầu, kèm phí và thời gian. Những câu hỏi lớn nên được chốt ở bước yêu cầu và ảnh phối.
Không giữ mẫu sau khi duyệt. Mẫu bị đem tặng, bị mượn đi trưng bày, hoặc thất lạc trong lúc chuyển văn phòng. Tới lúc nhận hàng cần đối chứng thì không còn gì để so. Ngay khi ký duyệt, dán nhãn ghi ngày và người duyệt lên túi đựng mẫu, giao cho một người cất giữ tới khi nghiệm thu xong cả lô.
Xin mẫu cho đúng và đủ
Một yêu cầu xin mẫu rõ ràng giúp xưởng làm đúng loại mẫu bạn cần và giúp bạn không phải chờ thêm một vòng.
- Nói rõ loại mẫu cần: mẫu có sẵn để xem chất liệu, mẫu in thử logo, hay mẫu sản xuất trước từ máy thật.
- Gửi kèm ảnh phối đã chốt vị trí và kích thước logo, cùng tệp logo bản cuối.
- Ghi số lượng mẫu cần: thường một cái để duyệt, thêm một cái làm mẫu lưu nếu có thể.
- Với bộ quà, yêu cầu một bộ lắp hoàn chỉnh gồm hộp, lót và thiệp như thật.
- Hỏi thời gian làm mẫu, phí mẫu, có trừ vào đơn không, và ghi vào lịch tổng.
- Chỉ định người nhận mẫu và người có quyền duyệt; mẫu gửi tới đúng người tránh bị để quên ở quầy lễ tân.
- Thống nhất cách phản hồi: nhận xét bằng văn bản kèm ảnh, trong một khoảng thời gian cụ thể.
Nếu hai bên ở xa, như công ty ở Hà Nội và xưởng ở TP Hồ Chí Minh, cộng thêm thời gian gửi mẫu hai chiều vào lịch. Một vòng mẫu đi về có khi tốn ngang thời gian làm mẫu.
Câu hỏi thường gặp
Có thể bỏ qua bước làm mẫu để kịp hạn không?
Được, nếu vật phẩm và kỹ thuật đã quen và đơn không quá lớn. Khi đó nên xin xưởng chụp ảnh và quay cái đầu tiên ra máy, duyệt nhanh trước khi chạy tiếp. Cách này không thay hoàn toàn mẫu thật nhưng bắt được những lỗi lớn như sai vị trí hay sai màu.
Mẫu in thử đẹp nhưng hàng loạt không đều thì lỗi của ai?
Phụ thuộc vào thoả thuận. Nếu mẫu được làm bằng cách khác với sản xuất hàng loạt và hai bên không nói rõ, khó quy hết cho bên nào. Vì vậy với đơn lớn nên duyệt mẫu sản xuất trước, và ghi trong phiếu duyệt rằng hàng loạt phải đạt như mẫu.
Một mẫu có đủ không hay nên xin nhiều mẫu?
Với mẫu in thử, một cái thường đủ để duyệt bố cục và màu. Nếu có nhiều màu phôi hoặc nhiều vị trí in, nên có mỗi tổ hợp một mẫu. Thêm một mẫu để làm mẫu lưu bên công ty nếu chi phí cho phép.
Mẫu có sẵn của xưởng in logo của khách khác có dùng để tham khảo được không?
Được, để xem chất liệu và chất lượng in của xưởng. Nhưng không nên dùng hình ảnh mẫu đó cho việc gì khác, và cũng không nên chụp gửi ra ngoài vì logo trên đó thuộc doanh nghiệp khác.
Nếu xưởng gửi mẫu chậm thì có nên đổi xưởng?
Mẫu chậm là tín hiệu về cách xưởng sắp xếp công việc, nên xem đó như một dữ liệu. Nếu xưởng báo trước lý do và mốc mới hợp lý, có thể tiếp tục. Nếu chậm không báo, hãy cân nhắc rủi ro tương tự sẽ lặp lại ở khâu sản xuất chính.