Hồ sơ chứng từ của một đợt quà tặng doanh nghiệp là bộ giấy tờ cho thấy khoản chi đó được đề xuất, được duyệt, được mua đúng giá thoả thuận, được nhận đủ và được trao tới đúng người. Thiếu một mắt xích, kế toán khó ghi nhận khoản chi, còn khi có kiểm tra nội bộ hay cơ quan thuế hỏi, người phụ trách quà là người phải đi giải thích.
Bài này viết cho người phụ trách quà không phải kế toán: bạn cần biết giấy tờ nào phải gom, gom lúc nào và lưu ở đâu, chứ không cần biết hạch toán vào tài khoản nào. Phần ghi sổ, khấu trừ, nghĩa vụ thuế thuộc về kế toán và tuỳ từng trường hợp; khi có câu hỏi cụ thể, hãy hỏi kế toán của công ty hoặc cơ quan thuế quản lý.
Vì sao người phụ trách quà phải lo chứng từ
Ở nhiều công ty, người phụ trách quà nghĩ chứng từ là việc của kế toán: mình đặt hàng, kế toán lo giấy tờ. Thực tế kế toán chỉ nhận được những gì người phụ trách gửi sang. Hoá đơn có thể do xưởng gửi thẳng, nhưng danh sách người nhận, biên bản nhận hàng, xác nhận đã trao quà thì chỉ người vận hành đợt quà mới có.
Quà tặng là loại chi dễ bị hỏi vì nó không tạo ra sản phẩm hay dịch vụ nhìn thấy được. Kế toán và người kiểm tra muốn thấy khoản chi gắn với hoạt động kinh doanh: tặng ai, vì sao, trong chương trình nào. Một đợt quà có đủ hồ sơ trả lời được ngay; một đợt quà chỉ có hoá đơn thì phải đi ghép lại thông tin sau nhiều tháng, khi người làm có khi đã nghỉ việc.
Có một lý do nữa ít ai nói: hồ sơ tốt bảo vệ chính người phụ trách. Khi quà qua tay mình, nếu có thiếu hụt hay thắc mắc, giấy ký nhận và biên bản là bằng chứng mình đã làm đúng. Không có giấy, mọi lời giải thích chỉ là lời nói.
Danh mục hồ sơ theo từng bước của đợt quà
Bảng dưới gom các giấy tờ thường gặp theo trình tự một đợt quà. Không phải đợt nào cũng cần đủ; quà nhỏ mua lẻ có thể gọn hơn. Kế toán công ty bạn có thể yêu cầu thêm hoặc bớt tuỳ quy chế nội bộ.
| Bước | Giấy tờ thường cần | Ai giữ bản gốc |
|---|---|---|
| Đề xuất | Tờ trình hoặc đề xuất: mục đích, người nhận dự kiến, số lượng, dự toán | Phòng phụ trách quà |
| Phê duyệt | Ý kiến duyệt của người có thẩm quyền theo hạn mức | Phòng phụ trách quà, bản sao cho kế toán |
| Chọn nhà cung cấp | Các báo giá đã so, lý do chọn | Phòng phụ trách quà |
| Đặt hàng | Hợp đồng hoặc đơn đặt hàng, mẫu đã duyệt | Kế toán hoặc pháp chế theo quy chế |
| Nhận hàng | Biên bản giao nhận, ghi số lượng, tình trạng, hàng lỗi | Kế toán |
| Thanh toán | Hoá đơn, chứng từ thanh toán qua ngân hàng | Kế toán |
| Trao quà | Danh sách người nhận có ký nhận hoặc xác nhận giao | Phòng phụ trách quà, bản sao cho kế toán |
| Kết thúc | Báo cáo quyết toán, số quà còn lại | Phòng phụ trách quà |
Cột cuối quan trọng không kém cột giữa. Nhiều hồ sơ bị thất lạc không phải vì không có, mà vì không ai biết bản gốc nằm ở đâu. Thống nhất từ đầu với kế toán, ghi luôn vào quy trình.
Hoá đơn: những điểm người phụ trách nên kiểm
Thông tin bên mua đúng với công ty. Tên, mã số thuế, địa chỉ phải khớp với đăng ký của công ty. Sai một chữ có thể phải làm lại hoá đơn, mất thời gian của cả hai bên. Gửi sẵn thông tin xuất hoá đơn cho xưởng ngay khi đặt hàng.
Nội dung hàng hoá khớp với hàng nhận. Tên hàng, số lượng, đơn giá trên hoá đơn nên khớp với hợp đồng và biên bản nhận hàng. Nếu xưởng ghi chung chung như "hàng quà tặng" mà không rõ món gì, hỏi kế toán xem có chấp nhận được không trước khi nhận hoá đơn.
Thời điểm xuất hoá đơn. Hoá đơn nên xuất vào thời điểm phù hợp với việc giao hàng theo quy định; nếu xưởng hẹn xuất sau rất lâu, hãy báo kế toán. Không tự thoả thuận với xưởng lùi hay sửa ngày trên hoá đơn.
Thanh toán qua ngân hàng. Thanh toán chuyển khoản tới đúng tài khoản của bên bán ghi trên hợp đồng giúp chứng minh khoản chi rõ ràng. Thanh toán tiền mặt, nhất là khoản lớn, có thể gây khó khăn khi ghi nhận chi phí; mức cụ thể và điều kiện do kế toán nắm.
Một khoản, một bộ. Mỗi hoá đơn nên kèm tham chiếu tới đợt quà và hợp đồng tương ứng. Đánh số đợt quà và ghi số đó lên mọi giấy tờ là cách đơn giản nhất.
Danh sách người nhận: chứng từ hay bị xem nhẹ nhất
Hoá đơn chứng minh công ty đã mua. Danh sách người nhận chứng minh quà đã được dùng đúng mục đích. Thiếu danh sách, một lô quà vài trăm phần trên sổ sách chỉ là hàng hoá đã mua rồi biến mất. Đây là giấy tờ người kiểm tra hay hỏi và cũng là giấy tờ hay thiếu nhất.
Danh sách tốt có các cột: tên người nhận hoặc tên tổ chức, loại người nhận (khách hàng, đối tác, nhân viên), loại quà, số lượng, ngày trao, người trao, và xác nhận. Xác nhận có thể là chữ ký khi trao tận tay, mã vận đơn và trạng thái đã giao khi gửi qua đơn vị vận chuyển, hoặc tin nhắn xác nhận đã nhận từ người nhận.
Với quà phát tại sự kiện cho hàng trăm khách, không thể xin chữ ký từng người. Lúc đó ghi số quà mang tới, số đã phát, số còn lại, kèm danh sách khách tham dự và xác nhận của trưởng ban tổ chức. Con số khớp giữa ba thứ này là đủ thuyết phục.
Danh sách người nhận có thông tin cá nhân nên phải giữ cẩn thận, chỉ người cần mới xem được, không gửi lung tung qua nhóm chat. Khi hết thời hạn lưu theo quy chế công ty, xử lý theo đúng quy trình hủy hồ sơ.
Quà cho nhân viên và quà cho khách: hồ sơ có khác nhau không
Về mặt hồ sơ vận hành, hai loại quà giống nhau: cũng đề xuất, duyệt, mua, nhận, trao. Khác biệt nằm ở cách kế toán ghi nhận và nghĩa vụ đi kèm, và đó là phần người phụ trách không tự quyết.
Quà cho nhân viên có thể được xem là một khoản phúc lợi hoặc một khoản thu nhập của người lao động tuỳ trường hợp, và điều đó ảnh hưởng tới cách ghi sổ cũng như nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân. Quy chế lương thưởng, phúc lợi của công ty thường là căn cứ kế toán dựa vào. Vì vậy, trước khi chốt quà nhân viên, hỏi kế toán cần ghi trong tờ trình những gì và có cần căn cứ vào quy chế nào không.
Quà cho khách hàng và đối tác có thể được xử lý như chi phí bán hàng, chi phí quan hệ hoặc liên quan tới hàng hoá cho, biếu, tặng, tuỳ bản chất. Trong một số trường hợp, việc tặng hàng hoá có thể phát sinh yêu cầu lập hoá đơn đối với chính phần hàng tặng. Đây là câu hỏi chuyên môn, nên đưa kế toán xem danh sách và mục đích ngay từ khi lập đề xuất.
Điều người phụ trách nên làm là ghi rõ trong đề xuất: quà cho ai, nhóm nào, mục đích gì. Có thông tin này, kế toán tự xác định cách xử lý; thiếu nó, kế toán phải đoán hoặc quay lại hỏi.
Cách lưu hồ sơ để cuối năm không phải đi lục
Không cần phần mềm đắt tiền. Một quy ước đặt tên và một thư mục dùng chung là đủ cho phần lớn công ty.
- Đặt mã cho mỗi đợt quà theo năm và số thứ tự, ví dụ giả định "Q-năm-01", và ghi mã đó lên mọi giấy tờ, email, hoá đơn liên quan.
- Tạo một thư mục cho mỗi đợt, chia thư mục con theo bước: đề xuất, duyệt, báo giá, hợp đồng, nhận hàng, thanh toán, trao quà.
- Quét bản giấy có chữ ký thành tệp và đặt tên theo mẫu thống nhất: mã đợt, loại giấy, ngày.
- Bản gốc giấy giao về đúng nơi đã thống nhất trong bảng ở trên, có sổ ghi ngày giao.
- Cuối mỗi đợt, đối chiếu thư mục với danh mục hồ sơ; thiếu gì ghi ngay và bổ sung khi người làm còn nhớ.
- Thời hạn lưu giữ theo quy định về kế toán và quy chế công ty; hỏi kế toán để đặt lịch xử lý hồ sơ hết hạn.
Phần lớn rắc rối về chứng từ quà tặng đến từ việc gom muộn. Gom ngay trong tuần trao quà thì mất vài giờ; gom sau sáu tháng thì mất vài ngày và vẫn thiếu.
Sáu lỗi hồ sơ hay gặp sau một mùa quà
Những lỗi dưới đây gặp ở cả công ty lớn lẫn nhỏ. Chúng hiếm khi do cố ý, phần lớn do làm vội trong mùa cao điểm và nghĩ rằng sẽ bổ sung sau.
- Đặt hàng qua tin nhắn, không có đơn hay hợp đồng. Khi có tranh chấp về số lượng hay chất lượng, chuỗi tin nhắn rời rạc rất khó dùng làm căn cứ.
- Duyệt bằng lời. Sếp đồng ý trong cuộc họp nhưng không ai ghi lại; vài tháng sau không còn ai nhớ con số đã duyệt.
- Nhận hàng không đếm. Ký biên bản theo số trên phiếu giao của xưởng mà không kiểm, sau đó phát hiện thiếu thì không còn cơ sở đòi.
- Một hoá đơn gộp nhiều đợt. Xưởng xuất một hoá đơn cho cả quà Tết và quà hội nghị, kế toán không tách được chi phí theo chương trình.
- Danh sách người nhận là bản dự kiến. Danh sách lưu trong hồ sơ là danh sách lúc lập kế hoạch, không phải danh sách đã thực trao, nên không khớp với số quà thật.
- Không ghi quà còn lại. Quà dư nằm ở kho nhưng không có trên giấy, năm sau mang ra dùng mà không ai biết nó thuộc đợt nào.
Cả sáu lỗi đều sửa được bằng một thói quen: mỗi bước của đợt quà kết thúc bằng một tờ giấy hoặc một tệp được đặt đúng chỗ. Không cần hoàn hảo, chỉ cần không để bước nào trôi qua mà không có dấu vết.
Câu hỏi thường gặp
Quà mua lẻ ở cửa hàng không có hoá đơn thì sao?
Hãy hỏi kế toán trước khi mua, vì chi không có hoá đơn hợp lệ thường khó được ghi nhận như chi phí của công ty. Với quà lẻ thường xuyên, tốt hơn là chọn nơi mua xuất được hoá đơn, hoặc gom mua một lần cho cả quý.
Có cần chữ ký người nhận cho từng món quà nhỏ không?
Không nhất thiết. Với món nhỏ phát ở sự kiện, ghi số lượng mang tới, đã phát, còn lại cùng danh sách khách tham dự là đủ. Quà giá trị lớn hoặc gửi đích danh thì nên có xác nhận cụ thể như chữ ký hoặc trạng thái đã giao.
Hồ sơ quà tặng nên giữ trong bao lâu?
Thời hạn lưu chứng từ kế toán do quy định về kế toán và quy chế nội bộ đặt ra, có thể khác nhau theo loại giấy tờ. Kế toán của công ty sẽ cho bạn thời hạn cụ thể; ghi thời hạn đó lên thư mục để không ai hủy sớm.
Báo giá của các xưởng không được chọn có cần giữ không?
Nên giữ. Báo giá so sánh cho thấy công ty đã chọn nhà cung cấp có cân nhắc, hữu ích khi kiểm tra nội bộ hỏi vì sao chọn xưởng này. Chúng cũng là dữ liệu tốt cho lần đặt hàng sau.
Danh sách người nhận có được gửi cho xưởng hay đơn vị giao hàng không?
Chỉ gửi phần thông tin cần cho việc giao, như tên, địa chỉ, số liên lạc, và chỉ khi họ là bên giao trực tiếp. Không gửi các cột không cần thiết như nhóm khách, mức quà. Nên có thoả thuận về việc họ dùng thông tin đó đúng mục đích.
Ai ký đề xuất và ai ký duyệt chi quà?
Thường người phụ trách hoặc trưởng phòng đề xuất ký đề xuất, người có thẩm quyền theo hạn mức ký duyệt. Hạn mức và người duyệt nên ghi trong quy chế chi tiêu của công ty; bài về quy trình phê duyệt chi quà trong danh mục này bàn kỹ hơn.