Một nhà cung cấp quà tặng làm việc lâu dài với doanh nghiệp đáng giá hơn một báo giá rẻ: họ nhớ màu logo của bạn, giữ khuôn in cũ, biết người nhận quà của bạn thích gì và sẵn lòng chen đơn gấp khi bạn cần. Nhưng quan hệ lâu dài không tự đến chỉ vì đặt hàng nhiều lần. Nó cần một chút cấu trúc: thoả thuận khung, hồ sơ chung, một buổi nhìn lại mỗi năm và một bên dự phòng để quan hệ không thành sự phụ thuộc.
Bài này dành cho người phụ trách đã qua được một hai mùa với một nhà cung cấp ổn và muốn biến sự ổn đó thành điều có thể lặp lại, kể cả khi người phụ trách bên bạn hoặc bên họ thay đổi.
Vì sao quan hệ lâu dài có lợi cho cả hai bên
Với doanh nghiệp, lợi ích rõ nhất là giảm công. Không phải giải thích lại màu thương hiệu, vị trí logo, cách đóng gói mỗi lần đặt; không phải duyệt lại từ đầu những món đã làm. Ít rõ hơn nhưng quan trọng không kém là sự ưu tiên: khi mọi xưởng đều kín lịch trước Tết, xưởng sẽ xếp chỗ cho khách quen trước, nhất là khách trả tiền đúng hẹn và đặt sớm.
Với nhà cung cấp, khách quen nghĩa là doanh thu dự đoán được và ít rủi ro tranh cãi. Họ có thể nhập phôi sớm hơn, giữ sẵn khuôn và bản in, lên kế hoạch máy cho cả mùa. Phần tiết kiệm đó đôi khi quay lại với bạn dưới dạng giá ổn định hơn hoặc lịch giao chắc hơn.
Còn một lợi ích khó đo: hiểu biết tích luỹ. Sau vài mùa, nhà cung cấp quen biết món nào người nhận của bạn hay dùng, món nào khách phản hồi là nặng, màu nào lên vải sẫm bị chìm. Họ bắt đầu góp ý trước khi bạn hỏi, và những góp ý đó thường tránh được lỗi mà một bên mới sẽ mắc lần đầu.
Tuy vậy, quan hệ lâu dài có mặt trái: dễ chủ quan. Người phụ trách bên bạn thôi so sánh, bên kia thôi cố gắng, chất lượng xuống dần mà không ai để ý vì không còn ai đo. Phần còn lại của bài là cách giữ được lợi ích mà tránh mặt trái đó.
Hợp đồng khung thay cho mỗi đơn một hợp đồng
Hợp đồng khung là gì trong bối cảnh quà tặng. Đó là thoả thuận chung có thời hạn, thường một năm, ghi những điều không đổi giữa các đơn: chất lượng, cách kiểm, cách giao, điều khoản đổi hàng, thanh toán, sở hữu file và khuôn, bảo mật. Mỗi đơn cụ thể chỉ cần một đơn đặt hàng ngắn dẫn chiếu tới hợp đồng khung.
Lợi ích. Không phải thương lượng lại các điều khoản mỗi lần, đơn nhỏ cũng được bảo vệ như đơn lớn, kế toán có hồ sơ nhất quán. Khi cần đặt gấp, chỉ mất vài phút làm đơn đặt hàng thay vì vài ngày soát hợp đồng.
Có thể ghi bảng giá tham chiếu. Một số doanh nghiệp đính kèm bảng giá tham chiếu cho các món thường đặt, kèm điều kiện điều chỉnh khi giá phôi thay đổi. Cách này giúp dự trù ngân sách dễ hơn, nhưng cần ghi rõ giá áp dụng tới khi nào và cách báo khi thay đổi.
Không cam kết số lượng nếu không chắc. Hợp đồng khung không nhất thiết phải cam kết mua một số lượng tối thiểu mỗi năm. Nếu bên kia đề nghị cam kết để đổi lấy giá tốt, cân nhắc kỹ với kế hoạch quà thực tế và để luật sư hoặc pháp chế xem điều khoản đó.
Hồ sơ đơn hàng dùng chung
Thứ giữ quan hệ lâu dài sống sót qua việc đổi người không phải là tình cảm, mà là hồ sơ. Mỗi món đã làm nên có một tờ thông tin mà cả hai bên cùng giữ.
- Mã món nội bộ và tên gọi thống nhất giữa hai bên, để không còn cảnh bên này gọi bình xanh, bên kia gọi mẫu số ba.
- Quy cách phôi, kỹ thuật in hoặc khắc, vị trí và kích thước logo, mã màu đã duyệt.
- Ảnh mẫu chuẩn đã duyệt và nơi lưu mẫu vật lý ở mỗi bên.
- Khuôn, khung in, bản khắc đã làm: lưu ở đâu, tình trạng, ai sở hữu.
- Lịch sử đơn: ngày, số lượng, lỗi đã gặp và cách xử lý.
- Ghi chú riêng, ví dụ: màu này trên vải sẫm cần lót trắng, khách phản hồi nắp bình hơi chặt.
Hồ sơ này nên nằm ở nơi lưu trữ chung của công ty, không chỉ trong máy hay trong điện thoại của người phụ trách. Khi người đó nghỉ việc, người mới mở hồ sơ là có thể đặt lại đúng món cũ trong một buổi.
Phần việc của chính bên đặt hàng
Gửi file và yêu cầu đúng hạn. Phần lớn đơn trễ mà người phụ trách hay đổ cho xưởng thật ra bắt đầu từ việc file logo đến muộn, yêu cầu thay đổi nhiều lần, hoặc người duyệt mẫu bên mình đi công tác cả tuần. Một nhà cung cấp chỉ giữ được lịch khi khách giữ được phần của họ.
Duyệt nhanh và dứt khoát. Mỗi lần gửi mẫu, đặt một hạn trả lời cụ thể và chỉ định một người có quyền chốt. Ý kiến của nhiều người nên được gom lại thành một phản hồi duy nhất, thay vì mỗi người nhắn riêng cho xưởng một yêu cầu khác nhau.
Thanh toán đúng hẹn. Đây là cách rẻ nhất để được ưu tiên. Xưởng nhỏ nhớ rất rõ khách nào trả đúng ngày, khách nào phải nhắc ba lần. Khi lịch máy chật, khách trả đúng hẹn được xếp trước là chuyện tự nhiên.
Hạn chế thay đổi phút cuối, và trả chi phí khi buộc phải thay đổi. Đổi số lượng, đổi màu hộp sau khi đã chạy sản xuất gây thiệt cho xưởng. Nếu thay đổi là cần thiết, chủ động đề nghị chịu phần chi phí phát sinh hợp lý. Sự sòng phẳng này tích luỹ thành thiện chí, và thiện chí là thứ bạn cần khi đến lượt mình nhờ xưởng chen một đơn gấp.
Buổi đánh giá cuối năm
Sau mùa cao điểm, dành một buổi ngồi lại với nhà cung cấp chính. Buổi này không phải để trách móc, mà để cả hai bên chuẩn bị tốt hơn cho năm sau.
- Chuẩn bị số liệu: số đơn trong năm, tỷ lệ giao đúng hạn, số lỗi phát hiện khi nghiệm thu và khi sử dụng, thời gian xử lý lỗi. Lấy từ bảng theo dõi đơn và bảng thanh toán.
- Gửi trước cho bên kia, đề nghị họ cũng chuẩn bị nhận xét về phía bạn: file gửi muộn, thay đổi phút cuối, thanh toán chậm.
- Trong buổi gặp, đi qua từng đơn có vấn đề, tìm nguyên nhân gốc, thống nhất một thay đổi cụ thể cho mỗi vấn đề.
- Nghe kế hoạch của bên kia: máy mới, kỹ thuật mới, thay đổi nhân sự, nguồn phôi.
- Chia sẻ kế hoạch quà sơ bộ của năm sau để họ chuẩn bị, trong phạm vi không lộ thông tin kinh doanh nhạy cảm.
- Ghi lại biên bản ngắn, gửi cho cả hai bên, mở lại ở buổi đánh giá năm sau.
Nhiều nhà cung cấp ít khi được khách mời ngồi lại theo cách này. Chỉ riêng việc có buổi đánh giá đã cho họ thấy bạn nghiêm túc, và thường làm họ chú ý hơn tới đơn của bạn.
Vì sao vẫn cần một nhà cung cấp dự phòng
Dù nhà cung cấp chính tốt tới đâu, phụ thuộc hoàn toàn vào một bên là rủi ro. Xưởng có thể gặp sự cố máy, mất thợ giỏi, nhận một khách lớn làm kín lịch, hoặc đơn giản là đóng cửa. Nếu chuyện đó xảy ra ba tuần trước Tết mà bạn chưa từng làm việc với ai khác, lựa chọn của bạn sẽ rất hẹp.
Bên dự phòng không cần nhận nhiều đơn. Một cách làm là giao cho họ một đơn nhỏ mỗi năm, chọn món ít rủi ro, vào mùa thấp điểm. Mục đích là để hai bên đã quen nhau: họ có hồ sơ logo và màu của bạn, bạn biết cách họ làm việc. Khi cần gấp, cuộc gọi đầu tiên đã có ngữ cảnh.
Có người lo rằng có bên dự phòng sẽ làm nhà cung cấp chính phật lòng. Thực tế, hầu hết nhà cung cấp hiểu doanh nghiệp không đặt hết trứng vào một giỏ. Điều quan trọng là bạn minh bạch, không dùng bên dự phòng làm công cụ ép giá liên tục, và không đưa thông tin của bên này cho bên kia.
Giữ quan hệ mà không mất sự khách quan
Quan hệ lâu dài dễ trượt sang thân quen cá nhân. Điều đó không xấu, nhưng cần ranh giới. Quà tặng, mời ăn uống, hoa hồng từ nhà cung cấp cho người phụ trách mua hàng có thể vi phạm quy tắc nội bộ của công ty, và làm người khác nghi ngờ những quyết định đúng đắn. Kiểm quy chế công ty về việc nhận quà từ đối tác; nếu chưa có, đề xuất xây dựng.
Thỉnh thoảng so lại với thị trường, kể cả khi hài lòng. Mỗi năm hoặc mỗi hai năm, xin báo giá từ một hai bên khác cho vài món chính. Nếu khoảng cách lớn bất thường, đó là lúc trao đổi thẳng thắn với nhà cung cấp chính, không phải lúc đổi ngay.
Đổi người phụ trách định kỳ ở một số doanh nghiệp là cách giữ sự khách quan. Nếu công ty bạn làm vậy, hồ sơ đơn hàng dùng chung và biên bản đánh giá cuối năm là những thứ giúp người mới tiếp quản mà không làm đứt quan hệ.
Nếu quà của công ty có lúc được gửi tới cán bộ, công chức hay người có chức vụ, việc này phải tuân thủ pháp luật về phòng, chống tham nhũng và quy định của nơi nhận; nhà cung cấp quen lâu năm cũng không phải là kênh để làm khác đi. Những ranh giới như vậy nên nằm trong quy chế công ty, để người phụ trách không phải tự cân nhắc một mình mỗi lần có đề nghị lạ.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên đánh giá lại nhà cung cấp chính?
Ít nhất mỗi năm một lần, thường là sau mùa quà cao điểm. Ngoài ra, nên đánh giá ngay sau một sự cố lớn như giao trễ ảnh hưởng tới sự kiện hay lỗi hàng loạt, không đợi tới cuối năm.
Hợp đồng khung có bắt buộc phải cam kết số lượng không?
Không bắt buộc. Nhiều hợp đồng khung chỉ thống nhất điều khoản chung, mỗi đơn đặt riêng. Nếu nhà cung cấp đề nghị cam kết số lượng để đổi lấy giá, cân nhắc kỹ với kế hoạch thực tế và để pháp chế hoặc luật sư soát.
Nhà cung cấp quen tăng giá mỗi năm thì xử lý thế nào?
Hỏi rõ phần tăng đến từ đâu: phôi, nhân công, vận chuyển. So với báo giá của một hai bên khác cho cùng món. Nếu phần tăng hợp lý, chấp nhận và điều chỉnh ngân sách; nếu không, trao đổi thẳng trước khi nghĩ tới việc đổi.
Nhận quà Tết từ nhà cung cấp có được không?
Tuỳ quy chế của công ty bạn. Nhiều doanh nghiệp có quy định về giá trị và cách khai báo quà từ đối tác. Nếu không chắc, hỏi cấp trên hoặc bộ phận phụ trách, và minh bạch thay vì giữ riêng.
Có nên chia đều đơn cho hai nhà cung cấp để giữ cả hai không?
Chia đều làm cả hai bên đều không thấy mình là đối tác chính, và bạn mất lợi thế ưu tiên. Cách thường hợp lý hơn là một bên chính nhận phần lớn và một bên dự phòng nhận đơn nhỏ định kỳ.
Người phụ trách nghỉ việc thì làm sao để quan hệ không bị đứt?
Có hồ sơ đơn hàng dùng chung, biên bản đánh giá, hợp đồng khung lưu ở nơi chung của công ty. Người cũ nên giới thiệu người mới với đầu mối bên nhà cung cấp trước khi nghỉ, và bàn giao danh sách việc đang dở.