Quy chế quà tặng là văn bản nội bộ quy định nhân viên được nhận quà từ bên ngoài ở mức nào, phải khai báo ra sao, và khi đại diện công ty tặng quà thì theo nguyên tắc gì. Nó trả lời trước những câu hỏi khó xử mà nếu để tới lúc phát sinh mới hỏi thì ai cũng ngại: nhân viên mua hàng có được nhận giỏ quà Tết của nhà cung cấp không, nhân viên kinh doanh có được tặng khách món quà tự mua không.
Nhiều công ty nhỏ chưa có quy chế vì nghĩ chuyện quà cáp là phép lịch sự, không cần viết ra. Nhưng chính vì là phép lịch sự nên mỗi người hiểu một kiểu, và khi có chuyện thì không ai sai mà cũng không ai đúng. Bài này đưa ra khung các mục nên có, cách triển khai, và những tình huống hay gặp, để bạn soạn một bản vừa với công ty mình. Đây là mẫu tham khảo; công ty có hoạt động đặc thù nên nhờ pháp chế hoặc luật sư soát lại.
Vì sao quy chế quà tặng không chỉ dành cho công ty lớn
Ở công ty nhỏ, mọi người quen nhau, chủ doanh nghiệp nhìn thấy hết, nên nhiều người nghĩ không cần quy định. Thực tế công ty nhỏ lại dễ tổn thương hơn: chỉ cần một nhân viên mua hàng thân với một nhà cung cấp, nhận quà đều đặn và chọn nhà cung cấp đó dù giá không tốt, công ty đã mất tiền nhiều hơn tổng ngân sách quà cả năm. Không có quy chế, chủ doanh nghiệp cũng không có cơ sở để nhắc nhở mà không làm mất lòng.
Quy chế còn bảo vệ chính nhân viên. Một người được nhà cung cấp tặng quà vào dịp Tết, nếu từ chối thì sợ mất lòng đối tác, nếu nhận thì sợ bị nghi. Có quy chế, họ chỉ cần nói "công ty quy định thế này", vừa giữ được quan hệ vừa không phải tự mình đứng ra từ chối.
Cuối cùng, khách hàng lớn và đối tác nước ngoài ngày càng hỏi nhà cung cấp về quy tắc ứng xử, trong đó có chuyện quà tặng. Một bản quy chế ngắn, rõ ràng giúp công ty trả lời câu hỏi này trong các hồ sơ đánh giá nhà cung cấp.
Khung quy chế: tám mục nên có
Bảng dưới là khung gợi ý. Mỗi mục chỉ cần vài câu; quy chế dài quá thì không ai đọc. Các mức giá trị để trống cho công ty tự điền theo ngành và quy mô.
| Mục | Nội dung cần trả lời |
|---|---|
| 1. Phạm vi | Áp dụng cho ai: toàn bộ nhân viên, người thân của nhân viên khi quà liên quan tới công việc, cộng tác viên |
| 2. Quà được nhận | Loại và mức giá trị được nhận không cần hỏi, ví dụ quà lưu niệm in logo, đồ ăn chia chung cả phòng |
| 3. Quà phải khai báo | Quà trên mức nào, hoặc từ đối tác đang trong quá trình chọn thầu, phải khai báo trong bao lâu |
| 4. Quà không được nhận | Tiền mặt, phiếu có giá trị như tiền, quà trong lúc đang đàm phán hay đấu thầu, quà kèm yêu cầu |
| 5. Xử lý quà vượt mức | Trả lại có thư cảm ơn, nộp về công ty dùng chung, hoặc đưa vào hoạt động thiện nguyện |
| 6. Tặng quà thay mặt công ty | Ai được tặng, lấy từ ngân sách nào, mức theo nhóm người nhận, không tự mua quà riêng ngoài ngân sách |
| 7. Mời ăn, chiêu đãi, chuyến đi | Áp dụng nguyên tắc tương tự quà, vì đây là hình thức quà phổ biến nhất |
| 8. Người giải đáp và xử lý vi phạm | Hỏi ai khi không chắc, vi phạm xử lý theo nội quy nào |
Mục 4 và mục 7 là hai mục hay bị bỏ. Tiền mặt và phiếu có giá trị nên cấm nhận hẳn vì rất khó phân biệt với khoản lợi ích cá nhân. Còn các bữa chiêu đãi, chuyến tham quan nhà máy kèm nghỉ dưỡng do nhà cung cấp mời thường có giá trị cao hơn nhiều so với giỏ quà, nhưng lại không được coi là quà.
Phần nhận quà: những nguyên tắc dễ áp dụng
Đặt mức theo giá trị ước tính, không đòi chính xác. Nhân viên không biết giá chính xác của món quà nhận được. Quy chế nên dùng các cụm như "quà lưu niệm thông thường", "đồ ăn chia chung", kèm một mức ước tính để tham khảo, thay vì bắt người nhận đi tra giá.
Quà gửi tới cả phòng thì dùng chung. Giỏ trái cây, hộp bánh gửi văn phòng nên bày ra cho mọi người, không để một người mang về nhà. Quy tắc này đơn giản, ai cũng làm được và giảm hẳn chuyện so bì.
Thời điểm quan trọng hơn giá trị. Một món quà nhỏ lúc bình thường không sao, nhưng cùng món đó từ một nhà cung cấp đang tham gia chọn thầu thì nên từ chối. Quy chế nên ghi rõ những giai đoạn "đóng băng" quà tặng.
Khai báo dễ dàng. Một biểu mẫu trực tuyến vài dòng hoặc một sổ đăng ký quà ở phòng hành chính là đủ. Thủ tục càng rườm rà, càng ít người khai báo, quy chế thành vô hiệu.
Trả lại có thư cảm ơn. Khi phải trả quà, công ty gửi kèm thư cảm ơn và giải thích quy chế, để đối tác không thấy bị từ chối thẳng thừng. Có mẫu thư sẵn giúp nhân viên đỡ ngại.
Phần tặng quà: giữ mọi món quà trong một hệ thống
Phần tặng quà của quy chế nhắm vào một vấn đề quen thuộc: nhân viên kinh doanh tự mua quà cho khách rồi đem hoá đơn về thanh toán, mỗi người một kiểu, không ai biết tổng. Quy chế nên quy định quà tặng thay mặt công ty phải lấy từ ngân sách đã duyệt, theo mức của nhóm người nhận, và có ghi vào danh sách người nhận.
Điều này không có nghĩa là cấm nhân viên linh hoạt. Có thể cấp cho mỗi nhân viên kinh doanh hoặc mỗi chi nhánh một hạn mức quà lẻ trong tháng, kèm danh mục quà có sẵn trong kho. Nhân viên chọn trong phạm vi đó, ghi lại tặng ai, vào dịp gì. Như vậy vừa linh hoạt vừa minh bạch.
Quy chế cũng nên nói rõ các nguyên tắc khi tặng: không tặng tiền mặt, không tặng trong lúc khách đang chọn nhà cung cấp, không gửi kín đáo cho cá nhân người ra quyết định, tôn trọng quy định nhận quà của bên kia. Nếu khách công bố họ không nhận quà, công ty không tặng.
Với quà cho người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức nhà nước, quy chế chỉ cần một dòng: tuân thủ pháp luật về phòng, chống tham nhũng và quy định của nơi người nhận công tác.
Triển khai quy chế trong một tháng
Một bản quy chế nằm trong ổ đĩa chung không thay đổi được gì. Các bước dưới đây giúp nó đi vào thói quen, nên làm trước mùa quà Tết vài tháng.
- Soạn bản nháp theo khung tám mục, gửi trưởng các phòng có tiếp xúc bên ngoài nhiều nhất góp ý: kinh doanh, mua hàng, kế toán.
- Điền các mức giá trị cụ thể sau khi bàn với ban giám đốc; ghi rõ đây là mức tham khảo, không phải giá thị trường.
- Chuẩn bị sẵn biểu mẫu khai báo quà, sổ đăng ký và mẫu thư cảm ơn khi trả quà.
- Phổ biến trong một buổi họp ngắn, đi qua vài tình huống thật để mọi người hình dung, rồi xin xác nhận đã đọc.
- Gửi thư thông báo tới các nhà cung cấp chính trước mùa quà, nói rõ quy định của công ty để họ không gửi quà vượt mức.
- Sau mùa quà đầu tiên, xem sổ đăng ký, hỏi nhân viên điểm nào khó làm, chỉnh quy chế cho năm sau.
Bước gửi thư cho nhà cung cấp thường bị bỏ qua nhưng hiệu quả nhất. Phần lớn nhà cung cấp tôn trọng quy định nếu được biết trước, và chính họ cũng đỡ phải đoán nên tặng gì.
Những tình huống hay gặp và cách xử lý
Nhà cung cấp gửi giỏ quà Tết tới nhà riêng của nhân viên mua hàng. Nhân viên khai báo trong sổ, quà vượt mức thì nộp về công ty dùng chung hoặc trả lại kèm thư cảm ơn. Năm sau, gửi thư nhắc nhà cung cấp gửi quà về văn phòng nếu muốn tặng.
Khách hàng tặng nhân viên kinh doanh một món đồ giá trị sau khi ký hợp đồng lớn. Không có giai đoạn đóng băng vì việc đã xong, nhưng giá trị vượt mức; nhân viên khai báo, công ty quyết định cho giữ hay nộp về theo quy chế. Điều quan trọng là có khai báo, quyết định thế nào thì đều minh bạch.
Đối tác nước ngoài tặng quà theo phong tục của họ, từ chối có thể bị coi là thất lễ. Quy chế có thể cho phép nhận vì lý do ngoại giao, nhưng quà thuộc về công ty và được trưng bày hoặc dùng chung, không về tay cá nhân.
Nhân viên được mời một chuyến tham quan nhà máy đối tác ở tỉnh khác kèm nghỉ dưỡng. Phần tham quan liên quan công việc có thể đi, chi phí đi lại nên do công ty tự trả nếu được, phần nghỉ dưỡng thì xin ý kiến người có thẩm quyền theo quy chế.
Thư trả lại quà: các ý nên có
Trả lại quà là phần khó nhất của quy chế vì dễ làm đối tác phật lòng. Một bức thư ngắn, viết sẵn khung để nhân viên chỉ việc điền, giúp việc này nhẹ nhàng hơn nhiều. Thư nên đứng tên công ty, giọng trân trọng, gồm các ý dưới đây.
- Lời cảm ơn cụ thể vì đối tác đã nhớ tới và gửi quà, nhắc tên món quà để thấy thư được viết riêng chứ không phải mẫu in sẵn gửi hàng loạt.
- Một câu giải thích ngắn rằng công ty có quy định về quà tặng áp dụng cho mọi nhân viên, nên người nhận không thể giữ món quà này; không đi vào chi tiết mức giá trị.
- Cách xử lý món quà: gửi trả lại qua đường nào, hoặc với đồ ăn khó gửi trả thì công ty đã chia cho cả văn phòng hay chuyển cho một hoạt động thiện nguyện, nếu quy chế cho phép.
- Lời khẳng định quan hệ hợp tác vẫn được trân trọng, và nếu muốn, một gợi ý nhẹ về hình thức thể hiện tình cảm phù hợp hơn, như thiệp chúc mừng hoặc quà lưu niệm in logo nhỏ.
- Chữ ký của người có chức danh phù hợp, thường là trưởng bộ phận của nhân viên được tặng, để đối tác thấy đây là quyết định của công ty chứ không phải ý riêng một người.
Đối tác nhận được thư như vậy thường không phật lòng, nhiều khi còn đánh giá cao sự chuyên nghiệp. Điều làm mất lòng là món quà bị trả lại không lời giải thích, hoặc nhân viên ấp úng tự xoay xở.
Câu hỏi thường gặp
Quy chế quà tặng có cần đăng ký với cơ quan nhà nước không?
Thông thường đây là văn bản nội bộ, ban hành theo thẩm quyền của công ty, có thể đưa vào nội quy hoặc quy tắc ứng xử. Nếu muốn dùng làm căn cứ xử lý kỷ luật, nên nhờ bộ phận nhân sự hoặc pháp chế kiểm tra cách đưa vào nội quy lao động cho đúng quy định.
Mức giá trị quà được nhận nên đặt bao nhiêu?
Không có mức chung vì phụ thuộc ngành và quy mô công ty. Cách làm thực tế là đặt mức sao cho quà lưu niệm thông thường và đồ ăn chia chung nằm dưới mức, còn những món giá trị có thể ảnh hưởng tới quyết định công việc nằm trên mức và phải khai báo.
Nhân viên không khai báo quà thì xử lý thế nào?
Lần đầu, nếu không có dấu hiệu tác động tới công việc, thường chỉ nhắc nhở và yêu cầu khai báo bổ sung. Trường hợp có liên quan tới quyết định chọn nhà cung cấp hay lặp lại nhiều lần thì xử lý theo nội quy. Mức xử lý nên ghi trong quy chế để công bằng.
Quà nộp về công ty thì dùng vào việc gì?
Có thể dùng chung trong văn phòng, làm quà cho các hoạt động nội bộ, hoặc đưa vào hoạt động thiện nguyện. Nên ghi lại trong sổ đăng ký để minh bạch, và không dùng quà nộp về làm quà tặng lại cho chính đối tác đã tặng.
Có cần quy chế riêng cho chi nhánh ở tỉnh khác không?
Một quy chế chung là đủ, có thể thêm phụ lục về hạn mức quà lẻ cho từng chi nhánh. Quy chế nhiều phiên bản dễ gây lẫn lộn; khác biệt nên nằm ở hạn mức và người duyệt, không ở nguyên tắc.
Bữa ăn với khách có tính là quà không?
Nên áp dụng nguyên tắc tương tự quà. Bữa ăn làm việc thông thường không phải vấn đề, nhưng chiêu đãi giá trị lớn, lặp lại thường xuyên hoặc rơi vào giai đoạn chọn thầu thì nên khai báo hoặc từ chối theo quy chế.